Tō mātou haerenga Tiriti
I te tau 2015 i whakaū Te Kāhui Tika Tangata
kia tū hei whakahaere pūtake-Tiriti. Nō roto i
te 5 tau tae atu ki te tau 2019 i kitea ngā piki
me ngā heke ki taua haerenga, ā, nāwai ka
puta te whakatau a te poari i te tau 2019 kia
whakarewa i taua takohanga mā te hanga,
mā te kimi tangata mō tētahi tūranga Pou
Ārahi. I whakakīia taua tūranga i te tīmatanga
o te tau 2020, ā, kei te arahina e ia a Ahi
Kaa (te rōpū tangata whenua), ā, kei a ia
te mana motuhake mō ngā tika Te Tiriti o
Waitangi, taketake hoki, tae atu hoki ki ngā
haepapatanga CEO Tuarua hei whakamana i
te ngātahitanga Tiriti ki te whakahaere.
I tīmata te Pou Ārahi ki Te Kāhui i te tīmatanga
o tētahi mate urutā ā-ao, ā, ka puta mai i tērā
te whakarewatanga o te kaupapa pūtake
Tiriti mō te katoa o Te Kāhui hei urupare
ki KOWHEORI-19. Ki te taha o tā mātou
urupare KOWHEORI-19, i aro Te Kāhui ki te
whakakā anō i Te Hā o te Tiriti hei kaupapa
matua ki roto i Te Kāhui, nā konei i pohewa
anō i te pito mata o tētahi whakahaere tika
tangata ā-motu e noho taketake ana ki roto
i te tino rangatiratanga, i te kāwanatanga, e
hanga ana i ngā hononga ki ngā māngai tino
rangatiratanga, me te matapae rautaki, te
whakamahere, me te rapu i te huarahi kia
tū hei whakahaere pūtake Tiriti, tika tangata
hoki, tae atu ki te whakaarotau i ngā mahi
tūāpapa, i ngā wāhanga hoki.
I te marama o Hūrae i te tau 2020 i whakarewaina tā mātou kaupapa
Te Hā o te Tiriti me ngā wāhanga kaupapa e whai ake nei:
•
Wāhanga tahi: te huri i Te Kāhui hei mahi hei whakahaere pūtake-Tiriti rangitahi i roto i āna
here o nāianei hei te marama o Hune hei te tau 2022.
•
Wāhanga rua: te whakahaere i tētahi hātepe tūhononga ka hangaia i runga i Matike Mai
Aotearoa hei pohewa anō, hei hoahoa hoki i tētahi whakahaere tika tangata ā-motu pūtake
tika tangata, Tiriti hoki, e tū ana ki roto i te wāhi tūhonohono i waenganui i ngā wāhi
ngātahitanga me te mana o te tino rangatiratanga (ngā iwi, ngā hapū, ngā whānau) me te
kāwanatanga hei te marama o Hakihea hei te tau 2023. Kei roto i tēnei ko te mahere mahi
hei whakatinana i te hoahoa hou.
•
Wāhanga toru: te whakatinana i te mahere mahi ki te whakatū i tētahi whakahaere tika
tangata ā-motu pūtake Tiriti, tika tangata hoki hei tauira o Te Tiriti, o Matike Mai Aotearoa,
o ngā tika tangata hei te tau 2025.
Nō roto i te 15 marama kua pahure ake nei kua oti i a mātou ētahi nekehanga rahi ki mua ki te
hononga ki a Pou Tikanga nō te National Iwi Chairs Forum. Hei tauira, i tēnei tau i tāpae mātou
i ā mātou Whakapuakanga o te Takunetanga (SOI), Whakapuakanga o ngā Kawatau Mahi (SPE)
pūtake Tiriti, tika tangata hoki tuatahi ki te kāwanatanga. Tērā tonu pea, ko mātou te hinonga,
tari rānei nō te Karauna tuatahi hei tāpae i tētahi SOI, SPE hoki ka āta whakarite i te wāhi mō
ngā tirohanga tino rangatiratanga, kāwanatanga hoki.
Ko tō mātou takohanga ko tētahi whakapuakitanga torowhānui o ngā tika tangata, te Tiriti hoki:
ngā hononga whakaute, ngā haepapatanga ngātahi, me ngā tika tangata katoa.
Tricia Keelan
Pou Ārahi
11 | Mahere Rautaki 2021-2025