พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน Human Rights Obligations of the ASEAN Community ร่วมกันระหว่างประเทศสมาชิกจ�ำนวน ๕ ฉบับ และหากจะชีเ้ ฉพาะสนธิสญ ั ญาทีเ่ กีย่ วข้องกับสิทธิมนุษยชนโดยแท้ (กล่าวคือ ตั้งอยู่บนหลักการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของผู้ทรงสิทธิและ/หรือก�ำหนดหน้าที่ให้กับผู้ที่เกี่ยวข้อง รวมถึง มาตรการเยียวยา) จะมีเพียงฉบับเดียวที่เข้าข่าย คือ อนุสัญญาต่อต้านการค้ามนุษย์โดยเฉพาะสตรีและเด็ก (ACTIP) ที่เพิ่ง มีการรับรองโดยที่ประชุมผู้น�ำอาเซียนครั้งที่ ๒๗ ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ในเดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๘ ซึ่งเป็นตราสารที่ ส�ำนักเลขาธิการอาเซียนยังมิได้รวบรวมไว้ในรายชือ่ ตราสารทีใ่ ช้ในการวิเคราะห์ในครัง้ นี้ (เนือ่ งจากเพิง่ มีการรับรอง) นอกจาก อนุสัญญาต่อต้านการค้ามนุษย์ฯ แล้ว ตราสารทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชนที่เหลือสามารถแยกออกได้เป็น สองประเภท กล่าวคือ กลุ่มที่ก�ำหนดเนื้อหามี ๔ ฉบับ ได้แก่ อนุสัญญาอาเซียนว่าด้วยการต่อต้านการก่อการร้ายและ อนุสัญญาที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและการตอบสนองต่อภัยพิบัติ รวม ๓ ฉบับ (ข้อตกลงว่าด้วยการอนุรักษ์ ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ ๒๕๒๘ ซึ่งยังไม่มีผลใช้บังคับเนื่องจากยังมีจ�ำนวนประเทศสมาชิกที่ให้สัตยาบันไม่ครบ ๖ ประเทศ ข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยมลภาวะจากหมอกควันข้ามพรมแดน ๒๕๔๕ และข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยการจัดการ ภัยพิบัติและการตอบสนองต่อภาวะฉุกเฉิน ๒๕๔๘ ซึ่งสองฉบับหลังมีผลใช้บังคับแล้ว) และในกลุ่มที่สองเป็นกลุ่มตราสาร ที่จัดตั้งองค์กรเพื่อท�ำหน้าที่เฉพาะด้านที่มีผลกระทบต่อประเด็นสิทธิมนุษยชนซึ่งรวมถึงข้อตกลงเพื่อจัดตั้งศูนย์ความ หลากหลายทางชีวภาพอาเซียน และข้อตกลงเพื่ อ จั ด ตั้ ง ศู นย์ ประสานงานอาเซี ย นเพื่ อ การให้ ค วามช่ วยเหลื อ ด้ าน มนุษยธรรมในการจัดการภัยพิบัติ บทที่ ๖ ทิศทางการพัฒนาและความท้าทายด้านสิทธิมนุษยชนในอาเซียน สิง่ ทีก่ ำ� หนดทิศทางการพัฒนาด้านสิทธิมนุษยชนในอาเซียนทีส่ ำ� คัญ คือ วิสยั ทัศน์อาเซียน ๒๐๒๕ ซึง่ ผูน้ ำ� อาเซียน ได้รับรองในการประชุมสุดยอดผู้น�ำอาเซียนครั้งที่ ๒๗ ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ในเดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๘ เพื่อใช้แทนที่ วิสยั ทัศน์อาเซียน ๒๐๑๕ โดยประเด็นทีส่ ำ� คัญเกีย่ วกับสิทธิมนุษยชนจากการวิเคราะห์วสิ ยั ทัศน์ฉบับใหม่ของอาเซียน ได้แก่ ๑) ประชาคมสังคมและวัฒนธรรม หรือ ASCC ยังคงเป็นประชาคมที่ก�ำหนดเป้าหมายและตัวชี้วัดในด้าน สิทธิมนุษยชนที่ชัดเจนที่สุดในบรรดาสามประชาคม และในวิสัยทัศน์ ๒๐๒๕ ยังได้เพิ่มเป้าหมายเพิ่มขึ้นอีกหลายประการ ที่มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิทธิมนุษยชน เช่น การน�ำหลักธรรมาภิบาลเป็นหลักการก�ำกับการด�ำเนินการของประชาคม อาเซียนเพื่อประโยชน์ของประชาชน การก�ำหนดให้หลักการความยั่งยืนเป็นหลักการส�ำคัญของประชาคม และหลักการ ภูมิคุ้มกัน หรือความยืดหยุ่นในการตอบสนองต่อความเสี่ยงทางด้านสังคมและเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นประเด็นที่ไม่ปรากฏใน วิสัยทัศน์ปี ๒๐๑๕ ๒) ประชาคมเศรษฐกิจ หรือ AEC ก�ำหนดเป้าหมายและตัวชีว้ ดั ทีส่ ำ� คัญส�ำหรับประเด็นสิทธิมนุษยชนสองประการ คือ ธรรมาภิบาลและการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งทั้งสองประเด็นนี้สามารถขยายผลในทางปฏิบัติในการสร้างความร่วมมือ ระหว่างประชาคมต่าง ๆ เพือ่ จัดท�ำโครงการหรือการด�ำเนินการทีจ่ ะเสริมสร้างความตระหนักรูห้ รือการคุม้ ครองสิทธิมนุษยชน ทั้งในระดับอาเซียนและประเทศสมาชิกได้ เช่น การจัดท�ำโครงการหรือการศึกษาผลกระทบจากการรวมตัวทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะการเชื่อมต่อในอาเซียน (ASEAN Connectivity) ต่อความยั่งยืนของธรรมชาติ หรือการส่งเสริมธรรมาภิบาล ซึ่ง รวมถึงหลักการสิทธิมนุษยชนในภาคส่วนต่าง ๆ ๓) ส�ำหรับประชาคมความมั่นคงและการเมือง หรือ APSC ก�ำหนดวิสัยทัศน์ที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับที่ปรากฏ ในวิสัยทัศน์ปี ๒๐๑๕ แต่ได้ก�ำหนดรายละเอียดส�ำหรับ AICHR เพิ่มเติมขึ้นอย่างมีนัยส�ำคัญ ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ 21