พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ในฐานะองค์กรที่มีอ�ำนาจหน้าที่ส�ำคัญในการตรวจสอบและ
รายงานการกระท�ำหรือการละเลยการกระท�ำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน หรือกรณีที่ไม่เป็นไปตามพันธกรณีระหว่าง
ประเทศด้านสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยเป็นภาคี ได้เล็งเห็นความส�ำคัญของประเด็นดังกล่าว ประกอบกับความจ�ำเป็นที่
ต้องเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนในระดับอาเซียนซึ่งประเทศไทยอยู่ในข่ายต้อง
ปฏิบัติตามให้กับเจ้าหน้าที่ของทั้ง ��สม. และเจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องโดยทั่วไป จึงได้มอบหมายให้มูลนิธิ
สถาบันวิจัยและพัฒนาองค์กรภาครัฐ (IRDP) ซึ่งตระหนักถึงภารกิจของ กสม. และความส�ำคัญของประเด็นดังกล่าว
จัดท�ำการศึกษาวิจัย เรื่อง พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียนขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์ ดังนี้
๑. เพื่อคัดเลือกและรวบรวมตราสารในกรอบความร่วมมือของอาเซียน ทั้งในรูปแบบของสนธิสัญญา ข้อตกลง
ปฏิญญา ที่เกี่ยวข้องกับด้านสิทธิมนุษยชน และ/หรือเห็นว่าจะมีผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนอย่างสูง โดยเฉพาะที่มีผล
ผูกพันตามกฎหมาย (hard law) จากรายการที่ส�ำนักเลขาธิการอาเซียน (ASEAN Secretariat) ได้รวบรวมไว้ตั้งแต่ปี พ.ศ.
๒๕๑๐ - ๒๕๕๕ และที่ได้มีการจัดท�ำหรือรับรองขึ้นหลังจากนั้นจนถึงวันที่ท�ำการศึกษาวิจัย (มีนาคม ๒๕๕๙)
๒. เพื่อจัดหมวดหมู่และสรุปสาระ/ประเด็นส�ำคัญของตราสารตามที่ได้รับการคัดเลือกตามข้อ ๑ เพื่อให้ผู้อ่านได้
เข้าใจในภาพรวมของตราสารฉบับนั้นๆ
ขอบเขตการศึกษา
การศึกษาวิจัยนี้เน้นการศึกษาเจาะลึกตราสารต่าง ๆ ในกรอบความร่วมมือของอาเซียนซึ่งเกี่ยวข้องและ/หรือ
เห็นว่าจะมีผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนอย่างสูง โดยมีขอบเขตการศึกษาวิจัยและการด�ำเนินงาน ดังนี้
๑. ศึกษาตราสารต่างๆ ในกรอบความร่วมมือของอาเซียน ทัง้ ในรูปแบบสนธิสญ
ั ญา ข้อตกลง ปฏิญญา ซึง่ เกีย่ วข้อง
กับด้านสิทธิมนุษยชน และ/หรือเห็นว่าจะมีผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนอย่างสูง โดยเฉพาะที่มีผลผูกพันตามกฎหมาย
(Hard law) จากรายการที่ส�ำนักเลขาธิการอาเซียนได้รวบรวมไว้ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๕๕ ซึ่งปรากฏรายการเอกสาร
ตามเว็บไซต์ http://www.asean.org/archive/document และที่ได้มีการจัดท�ำหรือรับรองขึ้นหลังจากนั้น จนถึงวันที่
ท�ำการศึกษาวิจัย (มีนาคม ๒๕๕๙) ซึ่งต่อ���ามีการขยายขอบเขตระยะเวลาจนถึงเดือนมีนาคม ๒๕๕๙ เพื่อให้ครอบคลุม
ถึงระยะเวลาการประชุมสุดยอดผู้น�ำอาเซียนครั้งที่ ๒๗ ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ที่ได้มีการรับรองเอกสาร
ส�ำคัญที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาในครั้งนี้หลายฉบับ เช่น วิสัยทัศน์อาเซียน ๒๐๒๕ และอนุสัญญาอาเซียนเพื่อต่อต้าน
การค้ามนุษย์ โดยเฉพาะสตรีและเด็ก เป็นต้น
๒. ศึกษาตราสารที่เกี่ยวข้องกับพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนทั้งทางตรงและทางอ้อมของอาเซียน ที่ส�ำนัก
เลขาธิการอาเซียนได้ทำ� การรวบรวมไว้ทางเว็บไซต์ http://agreement.asean.org/ รวมทัง้ ศึกษาปฏิญญา (Declarations)
ที่มีผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชนของอาเซียน
๓. จัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นจากผู้เกี่ยวข้องในระหว่างการด�ำเนินการศึกษาวิจัย เพื่อรับฟังความคิดเห็นต่อ
ร่างรายงานการศึกษาวิจัยฉบับสมบูรณ์จ�ำนวน ๒ ครั้ง (จากส�ำนักงาน กสม./หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง) เพื่อการพัฒนา ปรับปรุง
และแก้ไขรายงานการศึกษาวิจัยให้มีความสมบูรณ์ก่อนการน�ำส่งรายงานผลการศึกษาวิจัยในงวดสุดท้าย โดยกรอบการน�ำ
เสนอร่างรายงานต้องผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการตรวจรับงานจ้างที่ปรึกษาก่อน
๔. วิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลและผลการศึกษาที่ด�ำเนินการตามขอบเขตการศึกษารวมทั้งข้อมูลและความรู้
ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในการศึกษาวิจัย เพื่อการจัดท�ำรายงานผลการศึกษาวิจัยฉบับสมบูรณ์
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
17