คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ National Human Rights Commission of Thailand 36 ตามกติกาฯ ข้อ 14 ทีว่ า่ ควรโอนคดีทอี่ ยูร่ ะหว่างการพิจารณาของศาลทหารและเกิดขึน้ ก่อนวันที่ 12 กันยายน 2559 ไปยังศาลยุตธิ รรม และควรมีมาตรการลดความแออัดในเรือนจ�ำ รวมถึงการใช้ทางเลือกอืน่ แทนการคุมขัง และปรับปรุง สภาพของเรือนจ�ำให้เป็นไปตามข้อก�ำหนดมาตรฐานขั้นต�่ำของสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง (ข้อก�ำหนด แมนเดลา) การยกเลิกโทษประหารชีวิต หรือหากจะยังคงโทษดังกล่าวไว้ ควรจ�ำกัดการใช้โทษเฉพาะอาชญากรรม ร้ายแรงที่สุด (most serious crimes) ซึ่งได้แก่ การท�ำให้บุคคลเสียชีวิตโดยเจตนา ในรายงานผลการประเมินสถานการณ์ดา้ นสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2561 กสม. ได้มขี อ้ เสนอแนะเกีย่ วกับ สิทธิในกระบวนการยุติธรรม เช่น ในเรื่องการปล่อยตัวชั่วคราวระหว่างการด�ำเนินคดี ควรให้ใช้หนังสือรับรองแทน การช�ำระเงินของส�ำนักงานกองทุนยุตธิ รรมเป็นหลักประกันการขอปล่อยตัวชัว่ คราว รวมทัง้ ปรับปรุงหลักเกณฑ์การพิจารณา ให้ความช่วยเหลือดังกล่าวเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงได้มากขึ้น ควรขยายพื้นที่การด�ำเนินโครงการพัฒนาระบบประเมิน ความเสี่ยงและก�ำกับดูแลในชั้นปล่อยตัวชั่วคราว รวมถึงการน�ำก�ำไลอิเล็กทรอนิกส์คุมประพฤติ (EM) มาใช้อย่างทั่วถึง ควรประชาสัมพันธ์เรื่องการขอความช่วยเหลือจากกองทุนยุติธรรมกรณีการถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนให้ประชาชนทราบ และควรลดการใช้โทษประหารชีวติ โดยก�ำหนดเป็นนโยบายว่าจะไม่กำ� หนดโทษดังกล่าวในการตรากฎหมายใหม่ รวมถึง ควรมีการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับเรื่องนี้ ในปี 2562 มีสถานการณ์เกีย่ วกับสิทธิในกระบวนการยุตธิ รรม การด�ำเนินการของรัฐบาลและหน่วยงานของรัฐ และปัญหาอุปสรรคที่เกี่ยวกับสิทธิดังกล่าว ดังนี้ 2.1.1 การเข้าถึงความยุติธรรม รัฐมีการดูแลให้ผู้ที่ถูกละเมิดสิทธิในคดีความผิดทางอาญาได้รับการชดเชยเยียวยา ตามพระราช บัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายแก่จ�ำเลยในคดีอาญา พ.ศ. 2544 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดย ปีงบประมาณ 2562 มีผเู้ สียหายและจ�ำเลยยืน่ ค�ำขอรับเงินช่วยเหลือตามพระราชบัญญัตดิ งั กล่าว รวม 9,930 ราย และ มีผไู้ ด้รบั อนุมตั เิ งินช่วยเหลือ รวม 9,486 ราย เป็นเงินทีอ่ นุมตั ใิ ห้ความช่วยเหลือทัง้ สิน้ 479.5 ล้านบาท3 ใกล้เคียงกับ ปีงบประมาณ 2561 ทีม่ ผี ไู้ ด้รบั อนุมตั คิ วามช่วยเหลือ 9,998 ราย เป็นเงินความช่วยเหลือทีใ่ ห้ทงั้ สิน้ 513 ล้านบาท4 ส�ำหรับ ฐานความผิดทีม่ ผี เู้ สียหายยืน่ ขอรับความช่วยเหลือมากทีส่ ดุ 3 อันดับแรก ได้แก่ ความผิดเกีย่ วกับร่างกาย (ร้อยละ 44.1) ความผิดเกีย่ วกับชีวติ (ร้อยละ 37.9) และความผิดเกีย่ วกับเพศ (ร้อยละ 18)5 อย่างไรก็ดี กระทรวงยุตธิ รรมได้รบั จัดสรร งบประมาณด�ำเนินการเพียง 300 ล้านบาท ซึ่งเป็นจ�ำนวนเงินที่ไม่เพียงพอ ท�ำให้กระทรวงยุติธรรมต้องค้างจ่ายเงิน ช่วยเหลือแก่ผเู้ สียหายและจ�ำเลยตัง้ แต่เดือนพฤษภาคม 2562 แต่ได้มกี ารแก้ไขปัญหาโดยรัฐบาลได้จดั สรรงบประมาณ ให้เพิ่มเติมจ�ำนวน 176.79 ล้านบาท6 3 จาก สรุปความช่วยเหลือทางการเงินแก่ผเู้ สียหายและจำ�เลยในคดีอาญา ประจำ�ปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๒, โดย สำ�นักงาน ช่วยเหลือทางการเงินแก่ผเู้ สียหายและจำ�เลยในคดีอาญา กรมคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพ, 2562. สืบค้นจาก http://www.oic.go.th/ fileweb/cabinfocenter23/drawer053/general/data0002/00002390.pdf 4 จาก รายงานประจำ�ปีงบประมาณ ๒๕๖๑, โดย กรมคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพ, 2562. สืบค้นจาก http://www.rlpd.go.th/ rlpdnew/images/rlpd_6/2560/awareness_for_people/15.3.2562.pdf 5 จาก สถิติการช่วยเหลือผู้เสียหายและจำ�เลยในคดีอาญาประจำ�ปี พ.ศ. ๒๕๖๒ (ตั้งแต่เดือนตุลาคม ๒๕๖๑ - กันยายน ๒๕๖๒), โดย สำ�นักงานช่วยเหลือทางการเงินแก่ผู้เสียหายและจำ�เลยในคดีอาญา, 2562. สืบค้นจาก http://www.rlpd.go.th/ rlpdnew/images/rlpd_5/2563/upload_november2019/Committee_Report2019/3.2.SEPTEMBER2019.pdf 6 จาก ขอรับการสนับสนุนงบกลาง รายการเงินสำ�รองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจำ�เป็น เพื่อเป็นค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จา่ ยแก่จำ�เลยในคดีอาญา, โดย ข่าวออนไลน์ RYT9, 2562. สืบค้นจาก https://www.ryt9.com/s/cabt/3042967