35 รายงานผลการประเมินสถานการณ์ ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๒ การประเมินสถานการณ์ ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองเป็นสิทธิที่ได้รับการรับรองในกติกา ICCPR ที่ประเทศไทยเข้าเป็นภาคี เมื่อวันที่ 5 กันยายน 2542 สิทธิส�ำคัญตามกติกาฯ ที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้ติดตามและท�ำการ ประเมินสถานการณ์ ได้แก่ สิทธิในกระบวนการยุตธิ รรม ซึง่ มีประเด็นเกีย่ วข้องกับการลดความเหลือ่ มล�ำ้ ในการเข้าถึง ความยุติธรรม ปัญหาการปฏิบัติต่อผู้ต้องสงสัยและผู้ต้องโทษโดยมิชอบด้วยกฎหมาย การทบทวนบทลงโทษ ประหารชีวติ ส�ำหรับอาชญากรรมร้ายแรงทีส่ ดุ รวมถึงการใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและการชุมนุมโดยสงบ ทัง้ นี้ รัฐภาคีกติกาฯ มีพนั ธกรณีตอ้ งด�ำเนินมาตรการต่าง ๆ เพือ่ ให้ประชาชนได้เข้าถึงและได้รบั สิทธิจริง ทัง้ มาตรการ ทางกฎหมาย ทางบริหาร ทางสังคม หรือมาตรการอื่น ๆ ตลอดจนผลสัมฤทธิ์ของมาตรการดังกล่าวต่อการเข้าถึง และการใช้สิทธิของประชาชน 2.1 สิทธิในกระบวนการยุติธรรม ภาพรวม บทที่ ๒ การประเมินสถานการณ์ ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง กติกา ICCPR ได้รบั รองสิทธิในกระบวนการยุตธิ รรมไว้หลายข้อ เช่น ข้อ 9 รับรองสิทธิของบุคคลทีจ่ ะไม่ถกู จับกุมหรือควบคุมตัวโดยอ�ำเภอใจ สิทธิทจี่ ะได้รบั การพิจารณาคดีในเวลาอันสมควร และมิให้ถอื เป็นหลักทัว่ ไป ว่าจะต้องควบคุมบุคคลที่รอการพิจารณาคดี สิทธิในการได้รับการเยียวยากรณีถูกจับกุมหรือควบคุมตัวโดย ไม่ชอบส่วนข้อ 10 ของกติกาฯ รับรองว่าบุคคลทีถ่ กู ลิดรอนเสรีภาพจะได้รบั การปฏิบตั ดิ ว้ ยความมีมนุษยธรรม และเคารพในศักดิศ์ รีความเป็นมนุษย์ ระบบราชทัณฑ์ควรปฏิบตั ติ อ่ นักโทษโดยมุง่ หมายให้นกั โทษกลับตัวและ ฟื้นฟูทางสังคม และข้อ 14 ก�ำหนดว่าบุคคลทั้งปวงย่อมเสมอกันในการพิจารณาของศาลและคณะตุลาการ สิทธิดังกล่าวข้างต้น ได้รับการรับรองในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 โดยมาตรา 25 วรรคสี่ บัญญัติว่าบุคคลซึ่งได้รับความเสียหายจากการถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพ หรือ การกระท�ำความผิดอาญาของบุคคลอืน่ ย่อมมีสทิ ธิทจี่ ะได้รบั การเยียวยาหรือช่วยเหลือจากรัฐตามทีก่ ฎหมาย บัญญัติ มาตรา 29 วรรคสาม ระบุว่าการควบคุมหรือคุมขังผู้ต้องหาหรือจ�ำเลยให้กระท�ำเท่าที่จ�ำเป็นเพื่อ ป้องกันมิให้มีการหลบหนี และมาตรา 68 ก�ำหนดให้รัฐจัดระบบการบริหารงานในกระบวนการยุติธรรมให้ มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม ไม่เลือกปฏิบตั ิ และให้ประชาชนเข้าถึงกระบวนการยุตธิ รรมได้โดยสะดวก รวดเร็ว และไม่เสียค่าใช้จ่ายสูงเกินสมควร รวมทั้งให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายที่จ�ำเป็นและเหมาะสมแก่ผู้ยากไร้ หรือผูด้ อ้ ยโอกาสในการเข้าถึงกระบวนการยุตธิ รรม รวมตลอดถึงการจัดหาทนายความให้ นอกจากนี้ มาตรา 258 ง. ยังได้ก�ำหนดให้มีการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรมเพื่อให้สามารถอ�ำนวยความยุติธรรม แก่ประชาชนโดยสะดวกและรวดเร็ว คณะกรรมการประจ�ำกติกา ICCPR ได้ให้ขอ้ สังเกตและข้อเสนอแนะในการพิจารณารายงานการปฏิบตั ิ ตามกติกาฯ ของประเทศไทยเมื่อเดือนเมษายน 2560 ในประเด็นที่เกี่ยวกับสิทธิในกระบวนการยุติธรรม เช่น รัฐภาคีควรยกเลิกโทษประหารชีวิตหรือจ�ำกัดการใช้โทษประหารชีวิตเฉพาะคดีอุกฉกรรจ์ที่สุด ควรใช้ การพิจารณาคดีในศาลทหารเป็นข้อยกเว้นและหากต้องพิจารณาคดีในศาลทหาร ต้องเป็นไปตามเงื่อนไข