Te whakaurunga, te ōritenga me te whai wāhitanga
Mā Te Kāhui e tuku i tētahi tautoko whaitake, mā te aronga pūtake-Tiriti, tika tangata hoki hei
hanga, hei tautīnei i te wawata ngātahi mō te Aotearoa whakauruuru katoa ka whakautetia
ngā tika tangata o ngā tāngata katoa. Me mātua noho te whakaurunga ki Aotearoa ki runga i te
tūāpapa o te whakamana i te Tiriti o Waitangi.
Te Take
Me whai ngā tāngata katoa o Aotearoa i te wairua o te whai wāhi, ā, me rāhiri, me whakaute,
me uara rātou mō rātou anō, ā, me whai āheinga ōrite kia whakauru ki te pāpori. Me wātea ngā
hapori, ngā wāhi mahi, ngā whakahaere hoki i te toihara me te aukati, tae atu hoki ki te toihara
ā-pūnaha.
Kei te hiahia mātou ki te noho ki tētahi pāpori whakauruuru e hangaia ana ki runga i te tūāpapa
o te Tiriti, kei reira te kanorau e uaratia tūturutia ana, kei reira e whai whakaaro ana tātou ki
ngā tika tangata o ērā atu i mua i te whakatinana i ngā panoni, kei reira hoki tātou e aro ana
tētahi ki tētahi i runga i te atawhai, te aroha, te whakaute anō hoki. Ko te aukati i ngā tāngata
whenua, ko te kaikiri ki ngā tāngata whenua he āhuatanga o Aotearoa me aro, me te aronui ki
te pono, te manatika, me te noho tahi, kia whai wāhi tātou mō te whakaora, me te tīmatanga
hou mō Aotearoa. E mariu ana mātou ki te tini ahureatanga e noho taketake ana ki Te Tiriti.
Ngā mahi kokoti
Ka whai Te Kāhui Tika Tangata i te aronga pūtake Tiriti, tika tangata hoki ki te whakaurunga,
te whai wāhitanga me te ōritenga:
Tino
rangatiratanga
Kāwanatanga
Kāwanatanga
•
Te whakawhiti kōrero mō, te
whakatairanga hoki i te hononga i
waenganui i te Tiriti o Waitangi me ngā
tika tangata
•
Te whakakupu, whakawhiti kōrero,
ā, whakatairanga i te whakaurunga
pāpori ki ngā taumata ā-motu,
ā-takiwā, ā-rohe hoki
•
Te whakatairanga i te whakamahinga o
te tino rangatiratanga
•
•
Te ine me te pūrongo e pā ana ki ngā
tirohanga o ngā tāngata whenua mō te
whakauruuru, o te toi whenua
Te whakawhanake, tautoko rānei
i te whakawhanaketanga o ngā
hononga me ngā rautaki hei hanga i te
whakaurunga, hei whakaheke rānei i te
‘wairua whakawehe’.
•
Te uiui ki, pūrongo i, ā, miramira i te
ekenga o te hunga kawe haepapa
i tā rātou whakatutuki i ō rātou
haepapatanga tika tangata, te Tiriti o
Waitangi hoki ki ngā tāngata whenua,
tae atu ki te tautīnei me te whakauru
i te mana motuhake me te tino
rangatiratanga
•
Te ine me te pūrongo e pā ana ki ngā
tirohanga o ngā hapori me ngā tāngata
takitahi mō te whakauruuru, me te toi
whenua
•
Te uiui ki, pūrongo i, ā, miramira i te
ekenga o te hunga kawe haepapa
i tā rātou whakatutuki i ō rātou
haepapatanga tika tangata, Tiriti o
Waitangi hoki ki ngā tāngata takitahi
me ngā hapori
•
Te whakarato i te tohutohu rautaki pai
mō ngā take pūnahanaha – he mea
hohe, he mea tono rānei – hei tautoko
i ngā tāngata takitahi, i ngā hapori
hoki kia mārama ki ngā āhuatanga
tika tangata o te Tiriti o Waitangi me te
whakamahi i ō rātou tika tangata
•
Te whakarato i tētahi ratonga
whakatau tohe pai, me te
whakakanohitanga ā-ture i raro i te
Human Rights Act 1993
•
•
Te whakarato i te tohutohu rautaki
pai ki ngā take pūnahanaha – he mea
hohe, he mea tono rānei – hei tautoko
i ngā tāngata whenua ki te whakamahi
i te tino rangatiratanga me te mana
motuhake
Te whakarato i tētahi ratonga whakatau
tohe pai, me te whakakanohitanga
ā-ture i raro i te Human Rights Act 1993
25 | Mahere Rautaki 2021-2025