กลไกสิทธิมนุษยชนระดับภูมิภาคยังไม่มีมาตรฐานในลักษณะเดียวกับการจัดตั้งสถาบันสิทธิมนุษยชนระดับประเทศ
ซึ่งสหประชาชาติได้ส่งเสริมให้ประเทศต่าง ๆ จัดตั้งขึ้นตามแนวทางหลักการปารีส (Paris Principles) โดยก�ำหนด
องค์ประกอบและหลักการด�ำเนินการพืน้ ฐานไว้36 เช่น หลักความเป็นอิสระ และการท�ำหน้าทีใ่ นการตรวจสอบกรณีเกิดการ
ละเมิดสิทธิมนุษยชน เป็นต้น ในประชาคมอาเซียน องค์กรทีถ่ อื ว่าเป็นกลไกหลักในด้านสิทธิมนุษยชน คือ คณะกรรมาธิการ
ระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และมีคณะกรรมาธิการอาเซียนว่าด้วยการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิสตรี
และสิทธิเด็กท�ำหน้าที่เกี่ยวกับสิทธิสตรีและเด็กโดยเฉพาะ นอกจากนั้น ยังมีคณะกรรมการอาเซียนว่าด้วยการอนุวัติการ
ตามปฏิญญาการคุม้ ครองและส่งเสริมสิทธิแรงงานข้ามชาติซงึ่ ท�ำหน้าทีห่ ลักในการพัฒนาตราสารว่าด้วยการคุม้ ครองแรงงาน
ข้ามชาติโดยเฉพาะ ส่วนองค์กรทีใ่ ช้ชอื่ ว่า คณะกรรมการอาเซียนด้านสตรี (ASEAN Committee on Women หรือ ACW)
นั้นไม่รวมอยู่ในบริบทของการศึกษาในครั้งนี้ เนื่องจากเป็นองค์กรที่ท�ำหน้าที่ในการประสานงานด้านนโยบายเกี่ยวกับการ
พัฒนาบทบาทของสตรีระหว่างประเทศสมาชิกและไม่มีอ�ำนาจหน้าที่โดยตรงในการคุ้มครอง (Protect) สิทธิสตรี37
๔.๒.๑ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (ASEAN Intergovernmental
Commission on Human Rights)
คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชนอาเซียน (ASEAN Intergovernmental
Commission on Human Rights: AICHR) ถูกก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๕๒ เพื่อท�ำหน้าที่ในด้านการส่งเสริมและคุ้มครอง
สิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขัน้ พืน้ ฐานของประชาชนในภูมภิ าคอาเซียน โดยในปฏิญญาชะอ�ำ-หัวหินได้จดั ตัง้ คณะกรรมาธิการ
ระหว่างรัฐบาลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ก�ำหนดให้ AICHR เป็นองค์กรหลัก (Overarching institution) ในด้านสิทธิมนุษยชน
ของอาเซียน38
AICHR ได้ด�ำเนินภารกิจในฐานะองค์กรหลักของอาเซียนด้านสิทธิมนุษยชนมาเป็นระยะเวลากว่า
๖ ปีจนถึงปัจจุบันและได้มีการพัฒนาบทบาทขององค์กรอย่างต่อเนื่อง ความส�ำเร็จหลักของคณะกรรมาธิการในช่วงที่
ผ่านมา คือ การจัดท�ำปฏิญญาอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (ASEAN Human Rights Declaration: AHRD) ซึ่งเป็นเสมือน
จุดเริ่มต้นของอาเซียนที่ได้มีเอกสารพื้นฐานที่แสดงเจตจ�ำนงร่วมกันเพื่อพัฒนามาตรฐานการส่งเสริมและคุ้มครองด้านสิทธิ
มนุษยชนในภูมิภาค อย่างไรก็ตาม คณะกรรมาธิการยังประสบกับความท้าทายในหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นการขาดความ
เข้าใจร่วมกันของประเทศสมาชิกเกีย่ วกับสิทธิมนุษยชน กระบวนการตัดสินใจ และข้อจ�ำกัดในเอกสารขอบเขตอ�ำนาจหน้าที่
และการปฏิบัติหน้าที่ โดยในส่วนนี้จะวิเคราะห์ถึงขอบเขตหน้าที่ของคณะกรรมาธิการซึ่งจะเชื่อมโยงกับความท้���ทายใน
การด�ำเนินการของ AICHR ที่จะกล่าวถึงในบทที่ ๕ ต่อไป
การจัดตั้ง AICHR เป็นไปตามเจตนารมณ์ที่ปรากฏในกฎบัตรอาเซียน (มาตรา ๑๔) และแผนงาน
การจัดตัง้ ประชาคมการเมืองและความมัน่ คงอาเซียน (ส่วน A.1.5) ซึง่ ระบุถงึ การจัดตัง้ องค์กรด้านสิทธิมนุษยชนของอาเซียน
36
สถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (National Human Rights Institutions) สืบค้นจาก http://www.ohchr.org/EN/Countries/
NHRI/Pages/NHRIMain.aspx
37
แผนงานของคณะกรรมการอาเซียนด้านสตรี (ASEAN Committee on Women หรือ ACW) ระหว่างปี ค.ศ. ๒๐๑๑-๒๐๑๕
โดยเป็นหน่วยงานจัดตั้งขึ้นเมื่อปี ค.ศ. ๒๐๐๒ (๒๕๔๖) เพื่อแทนที่โครงการสตรีอาเซียน (ASEAN Women’s Programme) ซึ่งตั้งขึ้นในปี
ค.ศ. ๑๙๘๑ สืบค้นจาก http://www.asean.org/storage/images/2012/publications/ACW%20Work%20Plan%202011-2015.pdf.
38
ย่อหน้า ๘ แห่งปฏิญญาอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (Declaration on the Intergovernmental Commission on
Human Rights)
50
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ