พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน Human Rights Obligations of the ASEAN Community บทที่ ๓ ประชาคมอาเซียน ในบทที่ ๓ น�ำเสนอภาพรวมความเป็นมาของประชาคมอาเซียนซึ่งก่อตั้งโดยปฏิญญากรุงเทพ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๐ ที่ประเทศไทยโดยมีสมาชิกแรกเริ่ม ๕ ประเทศ และได้เพิ่มจ�ำนวนสมาชิกเป็น ๑๐ ประเทศ ในปี พ.ศ. ๒๕๔๒ ก้าวย่าง ส�ำคัญของอาเซียนเกิดขึ้นอีกครั้งในปลายปี พ.ศ. ๒๕๕๘ เมื่ออาเซียนเริ่มการเป็นประชาคมอย่างเต็มรูปแบบ โดยประกอบ ด้วยสามประชาคมย่อย คือ ประชาคมการเมืองและความมั่นคง ประชาคมเศรษฐกิจ และประชาคมสังคมและวัฒนธรรม ก้าวส�ำคัญของอาเซียนที่ก�ำลังมาถึง คือ ปี พ.ศ. ๒๕๖๐ ซึ่งอาเซียนจะครบรอบ ๕๐ ปีภายใต้การเป็นประธานของประเทศ ฟิลิปปินส์ การท�ำงานของอาเซียนมีองค์กรหลัก เช่น ที่ประชุมสุดยอดผู้น�ำอาเซียน (ASEAN Summit) คณะมนตรีประสาน งานอาเซียน (ASEAN Coordinating Council) คณะมนตรีประชาคมอาเซียน (ASEAN Communities Councils) องค์กร ระดับกระทรวงรายสาขา (ASEAN Sectoral Ministerial Bodies) และคณะกรรมาธิการผู้แทนถาวร (Committee of Permanent Representatives) โดยมีสำ� นักเลขาธิการอาเซียนเป็นหน่วยงานเลขานุการสนับสนุนและประสานงานระหว่าง หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง บทที่ ๔ แนวคิดและกลไกสิทธิมนุษยชนในอาเซียน ข้อมูลในบทที่ ๔ เชื่อมโยงกับบทที่ ๓ ที่ว่า แม้ประชาคมอาเซียนจะมิได้จัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์แรกเริ่มใน การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในลักษณะเดียวกับองค์กรในภูมิภาคอื่น โดยเฉพาะในยุโรป อเมริกาและอาฟริกา ดังทีน่ ำ� เสนอไว้ในบทที่ ๒ แต่การทีก่ ฎบัตรอาเซียนได้กำ� หนดให้สทิ ธิมนุษยชนเป็นหนึง่ ในหลักการพืน้ ฐานและวัตถุประสงค์ ของประชาคมอาเซียนท�ำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของประชาคมอาเซียนในด้านสิทธิมนุษยชน และนอกจาก ก�ำหนดให้สิทธิมนุษยชนเป็นประเด็นเป้าหมายของประชาคมแล้ว กฎบัตรอาเซียนยังก�ำหนดให้อาเซียนจัดตั้งองค์กร เพื่อท�ำหน้าที่ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนโดยตรง ซึ่งน�ำไปสู่การจัดตั้งกลไกสิทธิมนุษยชนในอาเซียนขึ้นในปี พ.ศ. ๒๕๕๒ ได้แก่ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (AICHR) ซึ่งเริ่มก่อตั้งที่ประเทศไทยในครั้งที่ ประเทศไทยท�ำหน้าที่ประธานอาเซียน นอกจาก AICHR แล้ว อาเซียนยังจัดตั้งองค์กรสิทธิมนุษยชนเฉพาะด้านอีกสอง หน่วยงาน ได้แก่ คณะกรรมาธิการอาเซียนว่าด้วยการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิสตรีและสิทธิเด็ก (ACWC) และคณะ กรรมการอาเซียนว่าด้วยการ��นุวัติการตามปฏิญญาการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิแรงงานข้ามชาติ (ACMW) โดยคณะ กรรมการชุดหลังมีหน้าที่ในการจัดท�ำตราสารทางกฎหมายเพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของแรงงานข้ามชาติในอาเซียน บทที่ ๕ ตราสารสิทธิมนุษยชนในอาเซียน เนือ้ หาหลักของรายงานปรากฏในบทที่ ๕ โดยจากการส�ำรวจตรวจสอบตราสารของอาเซียนเกีย่ วกับสิทธิมนุษยชน พบว่า เมื่อเปรียบเทียบกับพัฒนาการขององค์กรระดับภูมิภาคอื่น ๆ แล้วอาเซียนยังอยู่ในขั้นเริ่มต้นในการพัฒนาตราสาร เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน โดยแยกพิจารณาเป็นประเด็นหลัก ๒ ประเด็น คือ ตราสารทางการเมือง และตราสารทางกฎหมาย จากการตรวจสอบตราสารทางการเมืองเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนของอาเซียนพบว่า อาเซียนมีตราสารที่เกี่ยวข้อง กับประเด็นสิทธิมนุษยชนจ�ำนวน ๒๔ ฉบับ โดยมีข้อสังเกตดังนี้ ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ 19