60
ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกัน อย่างแนบแน่น และมีรากฐานความเป็นมาร่วมกัน อย่างไรก็ดี คาว่าชุมชนก็ยังมั ก จะ
แฝงไปด้วยความหมายอีกรู ปแบบหนึ่ ง ซึ่งก็คือความหมายของชุ มชนในฐานะที่ เป็น อุ ดมคติทางสั งคมอั น เป็ น
จินตภาพของความสัมพันธ์ ความเป็นชุมชนในรูปแบบที่ส องนี้ มักจะมาพร้อมกับ การแสวงหาสถานะของการ
เป็นสมาชิกในสังคมที่ใ ห้ความอบอุ่นและความปลอดภั ย และการสร้างคุณค่าให้กับ อัตลั กษณ์ร่ว ม ความหมาย
ทั้งสองรูปแบบของคาว่าชุมชนนี้ เป็นความหมายที่ประสานกันอยู่ในแนวคิ ดเรื่ องชุ มชนและยั งมั กจะลื่นไหลไป
มาระหว่างกัน39 โดยความหมายของชุมชนในรู ปแบบที่ส องในฐานะที่ชุ มชนเป็น อุด มคติ ทางสั งคมนั้น ถือเป็ น
หลักสาคัญของแนวคิดชุมชนนิยม (communitarianism)
แนวคิดชุมชนนิย ม เป็นปรัชญาทางสัง คมและการเมื อ งที่ เน้น ความสาคัญของชุ มชนโดยถื อเป็ น ส่ ว น
หนึ่งในวิถีทางการเมือง ในฐานะที่ชุมชนมีบทบาทในการวิเ คราะห์และติ ดตามสถาบันทางการเมือ งต่า งๆ และ
เป็นแนวคิดที่เข้า ใจในลั กษณะความเป็ นอยู่ และอัต ลัก ษณ์ข องมนุษ ย์ที่ อยู่ร วมกัน เป็ นสั งคม แนวคิดนี้เ กิ ด ขึ้ น
ในช่ ว งทศวรรษที่ 1980 ซึ่ ง เป็ น ช่ ว งที่ มีก ารวิ พากษ์ ถึ ง ส านั ก ปรั ช ญาทางเสรี นิ ยมสองส านัก ได้ แ ก่ ส านัก
contemporary liberalism ที่มุ่งคุ้มครองและส่ งเสริ มอิสรภาพของบุ คคลและสิ ทธิ ของปั จเจกชนในฐาน ะที่
เป็ น ส่ ว นหนึ่ ง ในกิ จ กรรมของรั ฐ และส านั ก libertarianism (เรี ย กอี ก ชื่ อ ว่ า classical liberalism) ซึ่ ง มี
วัตถุประสงค์เพื่อมุ่งคุ้มครองสิทธิ ส่วนบุค คล โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิทธิในเสรีภาพและทรั พย์สิน โดยการจากัดการ
ใช้อานาจของรัฐอย่างเข้มงวด40
แนวคิดหลักของเสรีนิยม (Liberalism) ให้ความสาคัญของปัจเจกบุคคลโดยเน้น ที่สิทธิ เสรีภาพ เพราะ
สิทธิ เสรีภาพเป็นคุณสมบัติ ตั้งแต่กาเนิดของมนุ ษย์ มนุษย์จึงมีสิทธิเสรีภาพอย่างเท่า เทีย มกัน การกระทาใดๆ
เพื่อตอบสนองความต้องการส่วนบุคคล เป็นไปอย่างไม่มีขอบเขตจากัดภายใต้กฎหมาย (freedom under the
law) โดยเสรีนิยมมีคาอธิบายเกี่ย วกั บชุ มชนว่าชุ มชนมีต้ นกาเนิดจากกิจ กรรมสมัครใจของปัจเจกบุ คคล หรือ
อีกนัยคือปัจเจกบุคคลเป็นผู้สร้า ง��รือ กาหนดชุ มชน 41 ในขณะที่แนวคิดชุมชนนิย มนับว่าเป็นแนวคิดที่ ตรงข้ า ม
กับแนวคิดที่ใ ห้ปัจ เจกชนเป็ นสาคัญ โดยเป็นแนวคิ ดที่ ให้ ค วามสาคั ญกั บคุ ณค่า ร่ว ม (common goods) ใน
สังคม หรือค่านิยมของสังคม (social values) แนวคิดชุมชนนิยมจึงมักจะขัดต่ อทฤษฎี เสรีนิย มอยู่บ่อยครั้ง อัน
เนื่องมาจากแนวคิดเสรีนิย มจะมุ่ง เน้นให้ ปัจเจกชนแต่ล ะคนกาหนดคุ ณค่าต่า งๆ ด้วยตนเอง ในขณะที่แนวคิ ด
ชุมชนนิยมจะมุ่ งเน้ นแนวทางในการสร้างคุ ณค่า ต่า งๆ ร่วมกัน โดยแนวคิดชุมชนนิย มนั้น จะสรรหาเส้น ทา งที่
ผลประโยชน์ จ ะถู กจั ด ขึ้น แจกจ่ าย ท าให้ ชั ด เจน และบั ง คั บ ใช้ไ ปยัง หน่ว ยย่อ ยของสั ง คม เช่ น ครอบครัว
โรงเรียน กลุ่มอาสาสมัคร เป็นต้น42 โดยถือว่าเป็นประโยชน์ร่วมกันของชุมชน
39
From Community (pp.4-5), by Delanty, G., 2003, London: Routledge อ้างถึงใน แนวคิดเรื่องชุมชนกับการสร้างเสริม
เสรีภาพ โดย ธร ปีติดล, 2561, สืบค้นจาก http://v-reform.org/wp-content/uploads/2014/06/แนวคิดเรื่องชุมชนกับการสร้างเสริม
เสรีภาพ.pdf
40
From Communitarianism, by Etzioni A., 2018, Retrieved from: https://www.britannica.com/topic/communitarianism
41
จาก พลเมืองและความเป็นพลเมืองกับมุมมองที่แตกต่าง ระหว่างเสรีนิยมและชุมชนนิยม (ตอนที่ 2), โดย ศรัณยุ หมั้นทรัพย์,
2561, สืบค้นจาก: http://tpir53.blogspot.com/2010/11/2.html
42
From Communitarianism, by Etzioni A., 2018, Retrieved from: https://icps.gwu.edu/sites/icps.gwu.edu/files/
downloads/Communitarianism.Etzioni.pdf