แต่กฎเกณฑ์นั้นส่งผลกระทบในทางปฏิบัติทำให้เกิดความแตกต่างกัน (Differential Impact) ระหว่างบุคคลบางกลุ่ม
โดยทำให้บุคคลบางกลุ่มนั้นถูกปฏิบัติในลักษณะเป็นที่พึงพอใจน้อยกว่าหรือถูกกีดกันสิทธิบางประการ
(๓) หลักความเสมอภาคหรือหลักความเท่าเทียมกัน (Equality Principle) จำแนกได้ ๓ รูปแบบดังนี้
(๓.๑) กำหนดจำแนกหลักความเท่าเทียมกัน ออกเป็น ๓ กรณี คือ (๑) ความเสมอภาคหรือความเท่าเทียมกัน
ทั่วไป (๒) ความเสมอภาคเฉพาะเรื่อง และ (๓) หลักห้ามเลือกปฏิบัติ
(๓.๒) กำหนดจำแนกหลักความเท่าเทียมกัน ออกเป็น ๒ กรณี คือ (๑) ความเสมอภาคหรือความเท่าเทียมกัน และ
(๒) หลักการห้ามเลือกปฏิบตั ิ โดยมิได้จำ แนกความเสมอภาคเฉพาะเรือ่ งออกจากความเสมอภาคทัว่ ไป
(๓.๓) ไม่ระบุถงึ หลักความเสมอภาคหรือหลักความเท่าเทียมไว้ โดยมีเพียงกำหนดหลักการ “ห้ามเลือกปฏิบตั ”ิ
(๔) การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม (Unfair Discrimination)
ในการบัญญัติห้ามการเลือกปฏิบัตินี้ มีรูปแบบการบัญญัติกฎหมายและการใช้ถ้อยคำที่แตกต่างกันแต่มี
วัตถุประสงค์และหลักการเช่นเดียวกัน คือ การจำแนกระหว่าง “การกระทำที่ต้องห้ามตามกฎหมาย” และ “การกระทำที่
ไม่ต้องห้ามตามกฎหมาย” ซึ่งอาจจำแนกออกเป็นรูปแบบการบัญญัติกฎหมาย ๔ ลักษณะ ดังนี้
(๔.๑) กำหนดเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกัน อันต้องห้ามตามกฎหมายว่า “การเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม”
(Unfair Discrimination) และกำหนดเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกันแต่มีเหตุผลอันสมควรตามที่กฎหมายกำหนดว่า “การ
เลือกปฏิบัติที่เป็นธรรม” ดังเช่นกรณีกฎหมายแอฟริกาใต้ ซึ่งประเทศไทยเทียบเคียงได้กับรูปแบบนี้
(๔.๒) กำหนดเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกัน อันต้องห้ามตามกฎหมายว่า “การเลือกปฏิบัติที่มิชอบด้วย
กฎหมาย” (Unlawful Discrimination) และกำหนดเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกันแต่มีเหตุผลอันสมควรตามที่กฎหมาย
กำหนดว่า “การเลือกปฏิบัติที่ชอบด้วยกฎหมาย” ดังเช่นกรณีกฎหมายออสเตรเลีย
(๔.๓) กำหนดเรียกการปฏิบตั ทิ แี่ ตกต่างกัน อันต้องห้ามตามกฎหมายว่า “การกระทำทีเ่ ป็นการเลือกปฏิบตั ”ิ
(Discriminatory Practice) และกำหนดเรียกการปฏิบตั ทิ แี่ ตกต่างกัน แต่มเี หตุผลอันสมควรตามทีก่ ฎหมายกำหนดว่า “การ
กระทำที่ไม่ใช่การกระทำอันเป็นการเลือกปฏิบัติ” (It is not a discriminatory practice) ดังเช่นกรณีกฎหมายแคนาดา
(๔.๔) กำหนดเรียกการปฏิบตั ทิ แี่ ตกต่างกันอันต้องห้ามตามกฎหมายว่า “การเลือกปฏิบตั ”ิ (Discrimination)
และกำหนดเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกัน แต่มีเหตุผลอันสมควรตามที่กฎหมายกำหนด หรือไม่เข้าองค์ประกอบเงื่อนไขของ
การเลือกปฏิบตั ทิ ตี่ อ้ งห้ามตามกฎหมายว่า “การปฏิบตั ทิ แี่ ตกต่างกัน” (Differentiation) ดังเช่นแนวคำวินจิ ฉัยของศาลสูงสุด
สิงคโปร์ หรือกรณีกฎหมายประเทศฟินแลนด์ทจี่ ำ แนกระหว่างการปฏิบตั แิ ตกต่างกัน (Different Treatment) ซึง่ จะเป็นการ
เลือกปฏิบัติ (Discrimination) ถ้าขาดเสียซึ่งเหตุผลอันสมควร (Justification) กับการปฏิบัติแตกต่งกันซึ่งมีเหตุผลสมควร
จึงไม่เป็นการ “เลือกปฏิบตั ”ิ เช่นเดียวกับกฎหมายของประเทศสวีเดน ซึง่ จำแนกระหว่าง “การเลือกปฏิบตั ”ิ (Discrimination)
และ “การปฏิบัติที่แตกต่างกัน” (Differential Treatment)
นอกจากนี้ พบว่าในอีกหลายประเทศ เช่น รัฐธรรมนูญเยอรมัน รัฐธรรมนูญมาเลเซีย และ รัฐธรรมนูญอินเดีย
นั้น แม้ในกฎหมายจะมีการเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกันอันต้องห้ามตามกฎหมายว่า “การเลือกปฏิบัติ” แต่ตามกฎหมาย
มิได้ใช้คำเฉพาะสำหรับเรียกการปฏิบัติที่แตกต่างกันแต่มีเหตุอันสมควรตามกฎหมายหรือเข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย
หากเปรียบเทียบกับการใช้คำ เกีย่ วกับ “การเลือกปฏิบตั ”ิ ตามกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศภายใต้
กรอบสหประชาชาติดังที่ได้วิเคราะห์และจำแนกข้างต้น จะเห็นได้ว่า กฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศมีการจำแนก
ระหว่างการปฏิบัติที่แตกต่างกัน (Differential Treatment หรือ Distinction) ซึ่งไม่ต้องห้ามตามกฎหมาย กับ “การเลือก
ปฏิบตั ”ิ (Discrimination) ทีต่ อ้ งห้ามตามกฎหมาย โดยมิได้ใช้คำ ว่า “การเลือกปฏิบตั โิ ดยไม่เป็นธรรม” แต่อย่างใด เนือ่ งจาก
หากการปฏิบตั แิ ตกต่างกันนัน้ ไม่อาจอ้างเหตุทชี่ อบด้วยกฎหมายแล้ว ก็จะถือว่าเป็นการ “เลือกปฏิบตั ”ิ ซึง่ มีนยั ทีไ่ ม่เป็นธรรม
หรือไม่ชอบด้วยกฎหมายอยู่ในตัวเอง
รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
66
ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๙
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents