ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
บทสรุปผู้บริหาร
ความเป็นมา
ในปัจจุบนั สังคมไทยเริม่ ตระหนักถึงความส�ำคัญของการคุม้ ครองสิง่ แวดล้อม เจ้าหน้าทีร่ ฐั นักวิชาการ ตลอดจน
นักเคลือ่ นไหวด้านสิง่ แวดล้อมจ�ำนวนหนึง่ จึงน�ำเอาประเด็นเรือ่ งสิทธิมนุษยชน (Human Rights) มาใช้อา้ งอิงเพือ่ สนับสนุน
หรือผลักดันให้มีการปกป้องสิ่งแวดล้อม โดยมักมีการกล่าวอ้างว่า “สิทธิในสิ่งแวดล้อม (Right to Environment)” หรือ
“สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี (Right to Good Environment) ได้รับการรับรองในฐานะสิทธิมนุษยชนประเภทหนึ่ง ดังนั้น
การท�ำลายหรือการท�ำให้เสือ่ มโทรมซึง่ สิง่ แวดล้อมจึงเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนด้วย” ซึง่ การกล่าวอ้างดังกล่าวต้องการ
การศึ ก ษาและค� ำ อธิบายในทางวิชาการประกอบ คณะกรรมการสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ มี หน้าที่โดยตรงเกี่ยวกับ
การคุ้มครองการละเมิดสิทธิมนุษยชนในประเทศไทย จึงมอบหมายให้ศูนย์วิจัยกฎหมายและการพัฒนา คณะนิติศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ท�ำการศึกษาวิจัยในเรื่องดังกล่าว
แนวคิด หลักการ และทฤษฎีเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน
ในทางวิชาการนัน้ สิทธิบางประเภทมีฐานะเป็นสิทธิมนุษยชน แต่สทิ ธิบางประเภทไม่ได้มฐี านะเป็นสิทธิมนุษยชน
แม้การให้นิยามค�ำว่า “สิทธิมนุษยชน” ยังมีข้อถกเถียงทางวิชาการระหว่างสองส�ำนักความคิดทางกฎหมาย คือ ส�ำนัก
กฎหมายธรรมชาติ กับส�ำนักกฎหมายฝ่ายบ้านเมือง แต่สิ่งที่ยอมรับกัน คือ ลักษณะส�ำคัญของสิทธิมนุษยชนมี ๓
ประการ ได้แก่ มีความเป็นสากล (Universal) ไม่สามารถแบ่งแยกได้ (Indivisible) และมีความเชื่อมโยงและสัมพันธ์กัน
(Interdependent and Interrelated) เนื่องจากสิทธิมนุษยชนเป็นสิทธิที่ไม่อาจแยกพิจารณาออกจากกันโดยอิสระได้
ในการน�ำสิทธิประเภทหนึ่งไปใช้จะต้องพิจารณาถึงผลที่อาจเกิดขึ้นต่อสิทธิประเภทอื่นด้วย และการละเมิดสิทธิประเภท
หนึ่งอาจมีผลกระทบต่อการละเมิดสิทธิอีกประเภทหนึ่งหรือหลายประเภทด้วย
นอกจากนี้ สิทธิมนุษยชนยังแบ่งออกเป็น ๓ ช่วง ได้แก่ สิทธิมนุษยชน ช่วงที่ ๑ ซึ่งได้แก่สิทธิพลเมือง (Civil
Rights) และสิทธิทางการเ���ือง (Political Rights) สิทธิมนุษยชน ช่วงที่ ๒ ซึ่งได้แก่สิทธิทางสังคม (Social Rights) สิทธิ
ทางเศรษฐกิจ (Economic Rights) และสิทธิทางวัฒนธรรม (Cultural Rights) และสิทธิมนุษยชน ช่วงที่ ๓ ซึ่งได้แก่
สิทธิเชิงกลุ่ม (Collective Rights) เช่น สิทธิในการพัฒนา (Right to Development) สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี (Right to
Good Environment) โดยสิทธิมนุษยชนในช่วงที่ ๓ นั้น ปัจจุบันยังเป็นที่ถกเถียงในวงวิชาการและการปฏิบัติของนานา
ประเทศ
สิทธิมนุษยชนแบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ สิทธิเชิงเนื้อหา (Substantive Rights) ซึ่งหมายถึงสิทธิที่มี
เนื้อหาเป็นของตัวเองโดยสมบูรณ์ เช่น สิทธิในชีวิต (Right to Life) สิทธิในสุขภาพ (Right to Health) กับสิทธิเชิง
กระบวนการ (Procedural Rights) ซึง่ หมายถึงสิทธิทที่ ำ� หน้าทีเ่ ชิงกระบวนการ และใช้เป็นเครือ่ งมือในการขับเคลือ่ นไปสู่
การคุ้มครองสิทธิเชิงเนื้อหา เช่น สิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร (Right to Information) สิทธิในการมีส่วนร่วมตัดสินใจ
(Right to Participation in Decision-Making Process) และสิทธิในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม (Right to
Access to Justice)
4