Te anga hua
Te pou tarāwaho putanga
PUTANGA 1: Te Mātauranga o ngā Tika Tangata
E mōhio ana te katoa ki Aotearoa ki ō rātou
tika me ō rātou takohanga, tika tangata, Tiriti
hoki, ā, e whakaaro ana kua whakamanatia
hei hapahapai mōna ake.
E tino mārama ana, e whakamahi ana
hoki, ngā Tāngata Whenua i ngā tika tino
rangatiratanga nō mua atu i whakaūngia ki He
Whakaputanga me te Tiriti o Waitangi.
PUTANGA 2: Ngā Hapori Whakauruuru6
Ko ngā hapori he mea rāhiri, whakauruuru,
whakamana hoki ki te tūhono tētahi ki tētahi,
ki te kāwanatanga hoki hei whakapakari i te
Tiriti, ngā tika tangata, ngā tūhononga reretau
hoki.
E wātea ana ngā Tāngata Whenua i te wairua
whakawehe, i te whakatuanuitanga mā, i te
kaikiri, i te koroniaratanga, ā, ka noho hei
ngā tāngata whenua ki tō rātou ūkaipōtanga
hei mana whenua. E mauminaminatia ana, e
whakauruurutia ana rātou, ā, e āhei ana rātou
ki te noho hei tāngata whenua ki tō rātou tino
rangatiratanga, whenua, rawa, āhua noho,
whakapono anō hoki.
PUTANGA 3: Te Hunga Kawe Haepapa e Noho Haepapa ana7
Ka tiakina kia noho haepapa te kāwanatanga
rātou ko ērā atu hunga kawe haepapa mō
te whakapai i te ekenga o ngā mahi ki ngā
takohanga ā-motu, ā-ao o ngā tika tangata, te
Tiriti hoki.
Kei ngā Tāngata Whenua he taputapu hei tiaki
kia noho haepapa te kāwanatanga rātou ko
ērā atu hunga kawe haepapa mō te whakapai
i te ekenga o ngā mahi ki ngā haepapatanga
me ngā takohanga o te Tiriti, o te tika tangata
nō mua noa atu.
Kia mōhio ai koe, ka kapi i te kupu “Hapori” i tēnei horopaki (engari kāore i te herea ki) ngā Tāngata Whenua, ngā
tāngata nō Te Moana-nui-a-Kiwa, te hunga hauā, ngā hapori mātāwaka, ā, me ngā pakihi, ngā wāhi mahi anō hoki.
6
E kōrero ana te Hunga Kawe Haepapa mō ngā pakihi, ngā wāhi mahi, me te kāwanatanga ā-motu, ā-rohe hoki – arā
ko ngā rōpū katoa whai kawenga ki raro i te Tiriti o Waitangi, te Universal Declaration of Human Rights, ētahi atu Tiriti,
Whakapuakitanga tika tangata o te Kotahitanga o Ngā Iwi o te Ao.
7
21 | Mahere Rautaki 2021-2025