2.2
สถานการณ์การชุมนุมเรียกร้องทางการเมือง
ของนักเรียน นิสิต นักศึกษา และประชาชน
การประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในสถานการณ์เฉพาะ
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 44 ได้ให้การรับรองและคุ้มครองเสรีภาพ
ในการชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธ ซึ่งสอดคล้องกับกติกา ICCPR ที่ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีโดยมีผลใช้บังคับ
กับประเทศไทย เมือ่ วันที่ 29 มกราคม 2540 อย่างไรก็ตาม การใช้เสรีภาพดังกล่าวอาจมีขอ้ จ�ำกัดเพือ่ ประโยชน์ในการรักษา
ความมัน่ คงของรัฐ ความปลอดภัยสาธารณะ ความสงบเรียบร้อย หรือศีลธรรมอันดีของประชาชน หรือเพือ่ คุม้ ครองสิทธิ
หรือเสรีภาพของบุคคลอื่น ซึ่งข้อจ�ำกัดนั้นต้องตราเป็นบทบัญญัติแห่งกฎหมายเพื่อให้มีผลใช้บังคับ ส�ำหรับสถานการณ์
การใช้เสรีภาพในการชุมนุมนับตั้งแต่ที่หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) มีค�ำสั่งที่ 22/2561 เมื่อวันที่
11 ธันวาคม 2561 เรื่อง การให้ประชาชนและพรรคการเมืองด�ำเนินกิจกรรมทางการเมือง อันเป็นผลท�ำให้ข้อห้าม
ในการชุมนุมของบุคคลทีเ่ กินกว่าห้าคนขึน้ ไปสามารถกระท�ำได้และไม่ถอื เป็นความผิดตามค�ำสัง่ หัวหน้า คสช. ที่ 3/2558
เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2558 อีกต่อไปนั้น การด�ำเนินกิจกรรมที่เป็นการใช้เสรีภาพในการชุมนุมโดยสงบและปราศจาก
อาวุธจะอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการชุมนุมสาธารณะ พ.ศ. 2558 ยกเว้นในช่วงเวลาที่มีการประกาศ
ใช้พระราชก�ำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 ที่มีบทบัญญัติในการจ�ำกัดสิทธิต่าง ๆ รวมถึง
เสรีภาพในการชุมนุม ซึ่งจะได้กล่าวถึงต่อไป
บทที่ 2
ภาพรวมของสถานการณ์การชุมนุมในปี 2563 เริ่มตั้งแต่เมื่อวันที่ 12 มกราคม 2563 โดยประชาชน
ส่วนหนึง่ มีการจัดกิจกรรม “วิง่ ไล่ลงุ ” ทีส่ วนรถไฟกรุงเทพฯ และในพืน้ ทีต่ า่ งจังหวัด โดยวัตถุประสงค์ของการจัดกิจกรรม
คือ 1) ให้รัฐบาลแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจตามสัญญาที่เคยหาเสียงไว้ รวมถึงการขึ้นค่าแรง ปรับเงินเดือนขั้นต�่ำของผู้จบ
ปริญญาตรี และการเพิ่มราคาสินค้าเกษตร 2) ให้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญให้เป็นไปตามหลักประชาธิปไตยและปลดล็อก
สิทธิเสรีภาพให้ประชาชนสามารถแสดงความคิดเห็นได้อย่างเสรี และ 3) หยุดใช้อ�ำนาจเอื้อประโยชน์ให้แก่พวกพ้อง
และหยุดรังแกผู้ที่เห็นต่าง45 และในวันเดียวกันมีการจัดกิจกรรม “เดินเชียร์ลุง” ที่สวนลุมพินีโดยมีจุดประสงค์
เพื่อสนับสนุนและให้ก�ำลังใจ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นนายกรัฐมนตรีต่อไป46 และนับตั้งแต่วันที่ 21 กุมภาพันธ์
2563 ที่ศาลรัฐธรรมนูญมีค�ำวินิจฉัยให้ยุบพรรคอนาคตใหม่และตัดสิทธิลงสมัครรับเลือกตั้งของกรรมการบริหารพรรค
เป็นเวลาสิบปี ได้มีนักศึกษาและประชาชนออกมาเคลื่อนไหวแสดงความไม่เห็นด้วยต่อค�ำวินิจฉัยดังกล่าว แ��้เริ่มแรก
การชุ ม นุ ม ของนั ก เรี ย น นั ก ศึ ก ษา และประชาชนเริ่ ม มาจากเรื่ อ งการยุ บ พรรคอนาคตใหม่ แต่ ไ ม่ น านบรรดา
ผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้ตกผลึกข้อเรียกร้องที่มากกว่านั้น กลุ่มนักศึกษาและเครือข่ายสถานศึกษาหลายแห่งเสนอให้มี
การแก้ไขรัฐธรรมนูญที่เป็นแนวทางในการออกจากวังวนของรัฐบาล คสช. โดยเมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2563 ตัวแทน
นักศึกษาได้เข้าร่วมแสดงความคิดเห็นเกีย่ วกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญต่อคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาแนวทาง
การแก้ไขรัฐธรรมนูญ สภาผู้แทนราษฎร ซึ่งส่วนใหญ่เห็นพ้องตรงกันว่าจ�ำเป็นต้องแก้ไขรัฐธรรมนูญที่ไม่เป็นไปตามหลัก
ประชาธิปไตยทัง้ ในส่วนทีม่ าและเนือ้ หา และคาดหวังให้มสี ภาร่างรัฐธรรมนูญ (ส.ส.ร.) ทีม่ าจากการเลือกตัง้ ของประชาชน
เป็นผู้จัดท�ำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ 47
45
จาก รวมบรรยากาศวิง่ ไล่ลงุ , โดย M THAI, 2563. สืบค้นจาก https://news.mthai.com/general-news/788944.html
46
จาก 2 มหกรรมการเมือง วิ่งไล่ลุง vs เดินเชียร์ลุง, โดย The Standard Team, 2563. สืบค้นจาก https://
thestandard.co/run-against-dictatorship-6/
47
จาก รั ฐ ธรรมนู ญ 2560 : “แฟลชม็ อ บ” นั ก ศึ ก ษาชงรื้ อ รั ฐ ธรรมนู ญ ไม่ เ ป็ น ประชาธิ ป ไตย-เลิ ก นิ ร โทษกรรม
คณะรัฐประหาร, โดย บีบีซีไทย, 2563. สืบค้นจาก https://www.bbc.com/thai/51871295
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2563
57