52 หรือกฎหมายจัด ตั้ ง สถาบัน พั ฒ นาองค์ กรชุ มชน (องค์การมหาชน) พ.ศ.254311 มาใช้แม้จะเป็น กฎหมา ยที่ ใกล้ เ คี ย งก็ ดี ก็ ไ ม่ ส ามารถมั่ น ใจว่ า จะมี ค วามหมายเดี ย วกั น กั บ ค าว่ า “ชุ มชน” ในบริ บ ทการจั ด การ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพราะกฎหมายแต่ละฉบับจะมีวัตถุประสงค์เฉพาะเรื่อ งที่แตกต่างกันเสมอ ทั้งนี้ หากย้อนศึกษาถึงการใช้ คาว่า “ชุมชน” ในประเทศไทยแล้ว พบว่าคาดังกล่าวได้ นามาใช้ อ ย่ า ง เป็นทางการในปีพ.ศ.2505 เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างหน่วยราชการที่มีการแยกส่วนพัฒนาการท้ อ งถิ่ น ออกจากกรมมหาดไทยแล้ว จัด ตั้ ง เป็ นกรมการพั ฒ นาชุมชน สั ง กั ด กระทรวงมหาดไทย โดยค าว่า ชุมชนที่ นามาใช้นั้นมีความหมายซ้อนทับกับคาว่า “บ้านหรือหมู่บ้าน” และเป็นหน่วยการปกครองพื้นฐานในสังคมไทย มาแต่ดั้งเดิมด้วย12 และหากพิจารณาความหมายของชุมชน โดยพิจารณาจากคาศั พท์ แล้ว พจนานุกรมฉบั บ ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ได้ให้ความหมายของคาว่า “ชุมชน” ว่าหมายถึงหมู่ชน กลุ่มคนที่อยู่รวมกัน เป็ น สังคมขนาดเล็ก อาศัยอยู่ในอาณาบริเวณเดียวกันและมีผลประโยชน์ร่ว มกัน ในขณะที่คาว่าชุมชนในรูป ศัพท์ภาษาอั งกฤษใช้ คาว่า “community” โดยมาจากฐานของคาศั พท์ ค า ว่า com-, commune หรือ communal โดยคาว่า Com- ซึ่งหมายถึง ร่วมกัน ส่วนคาว่า Commune หรือ communal หมายถึง ความรู้สึกผูก พั นใกล้ ชิ ด การอยู่ร่วมกัน ของคน ส่วนอีกคาคือ คาว่า unit หรือ unity พบว่ามีนัยของความหมายในแนวเดียวกั น กล่าวคือ Unit หมายถึง หน่วย และ Unit หมายถึง เอกภาพความ สามัคคี ดังนั้น เมื่อนาคาข้างต้นมาพิจารณารวมเป็น คาว่า community จึงมีนัยหมายถึงการอาศัยอยู่ ร่ ว มกั น ของคนในหน่วยพื้นที่เดียวกัน13 คาว่าชุมชนได้ถูกนามาใช้ใ นความหมายของลั กษณะต่าง ๆ มากมาย อาทิ ความหมายที่เป็นรู ป แบบ ของหน่วยทางสั ง คมและสถาบัน การปกครอง เช่น ด้านการปกครอง ด้านการพัฒนา ด้านวัฒนธรรม ด้าน วิชาการ เป็นต้น ตลอดจนลักษณะของชุมชนที่มีค วามสั มพันธ์ ในเชิ งกระบวนการ เช่น ชุมชน ชนบท ชุมชน เมืองและชุมชนแออั ด เป็นต้น ประกอบกับแนวคิ ดอื่ นที่ ห ลากหลาย เช่น องค์กรชุมชน ป่าชุมชน ผู้นาชุมชน พัฒนาชุมชน วัฒนธรรมชุมชน สิทธิชุมชนและอานาจชุ มชน เป็นต้น 14 ทั้งนี้ ในการให้ความหมายของค าว่ า “ชุมชน” ของนักวิชาการส่ว นใหญ่นั้ น ผู้วิจัยพบว่าจะมีการให้ ค วามหมายของชุ มชนในลัก ษณะท��่ ต้ องผู ก พั น ภายใต้บริเวณอาณาเขตหรือในพื้นที่หนึ่ง ยกตัวอย่างเช่น Sanders, Irwin T. ได้ ใ ห้ ค วามหมายว่ า ชุ มชนเป็ นกลุ่ มบุ ค คลหลาย ๆ กลุ่ มมารวมกั น ในบริ เวณ เดียวกัน ภายใต้กฎหมายหรือข้อบังคับอันเดียวกัน มีการสังสรรค์กัน มีความสนใจร่วมกัน มีวัฒนธรรมเดียวกั น 11 พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) พ.ศ.2543 ที่ได้นิยาม “ชุมชน” หมายความว่า กลุ่มคนทีม่ ี วิถีชีวิตเกี่ยวพันกัน และมีการติดต่อสื่อสารระหว่างกันอย่างเป็นปกติและต่อเนื่อง โดยเหตุที่อยู่ในอาณาบริเวณเดียวกัน หรือมีอาชีพเดียวกัน หรือประกอบกิจกรรมที่มีวัตถุประสงค์ร่วมกัน หรือมีวัฒนธรรม ความเชื่อ หรือความสนใจร่วมกัน 12 จาก ชุมชน (น. 4), โดย ดารงศักดิ์ แก้วเพ็ง, 2556, สงขลา: นาศิลป์โฆษณา อ้างถึงในทฤษฎีและหลักการพัฒนาชุมชน (น. 37) โดยณัฏฐวุฒิ ทรัพย์อุปถัมภ์, ชลบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฏราไพพรรณี. 13 จาก การศึกษาชุมชน: แนวคิดฐานวิจัย และกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ (น.2), โดย ยศ บริสุทธิ์,2558, ขอนแก่น: โรงพิมพ์ มหาวิทยาลัย ขอนแก่น. 14 จาก ทฤษฎีและหลักการพัฒนาชุมชน (น.37), โดย ณัฏฐวุฒิ ทรัพย์อุปถัมภ์, ชลบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฏราไพพรรณี.