Whakarāpopototanga matua
Ko te kaupapa o tēnei pūrongo matapaki he toro
haere i tā Te Ao Māori titiro ki ngā āhuatanga
o te papanga i roto i te horopaki o te Uiuinga
Wharenoho a Te Kāhui Tika Tangata (HRC) mō te
whakarato mōtika ki tētahi whare tōtika. I kīia ko
te papanga he papanga whaitake i te pūrongo
tuatahi a Te Kāhui Tika Tangata i te tau 2021,
kāore anō i toro i ngā tirohanga Ao Māori i taua
wā. Ko te hiahia kia noho te pūrongo matapaki
mō te titiro a Te Ao Māori ki te papanga hei
pūtake mō tētahi huarahi me ngā hoa rangapū
mō te papanga inarā i te rāngai wharenoho. Ko te
whāinga roa o tēnei matapakitanga, ko te ū ki Te
Tiriti o Waitangi (“Te Tiriti”) i te rāngai wharenoho.
He kaupapa whakapū te Tino Rangatiratanga ki
tēnei matapakitanga, arā ko Ngāi Māori e mahi
ana mō Ngāi Māori i roto i ngā take e hāngai ana
ki a Ngāi Māori, mā te hautūtanga Māori.
Ka tautohua ko te papanga Ao Māori he tikanga
whai hua mauroa o te tikanga Māori, tae atu
ai ki te mārama o te take, te whai kawenga me
te papanga, ko te whai wāhi me te whakatau
ngātahi, me ngā pūnaha paremata. Hei āpiti atu,
ko te tikanga o te kawa tētahi o ngā uara taketake
o te marae, ā, he ariā hei āwhina pea ki te tautuhi
i aua āhuatanga o te wharenoho Māori e kore e
taea te whiriwhiri. He rerekē te whakahaere i te
tikanga Māori me te kawa i waenga i tēnā iwi, i
tēnā hapū, ā, ina whakamahia ana, he āhuatanga
tautoko pātahi, ka whakaurua ki ngā mātāpono
me ngā uara, e hāngai ana hoki ki te horopaki.
Hei āwhina i ngā kōrerorero mō te hunga, te
wāhi rānei e noho papanga ana, ka whakamahia
ētahi tauira ki te tautohu i ngā matapakitanga
o te wā mō te papanga a Ngāi Māori ki a Ngāi
Māori anō, mō te papanga a te Kāwana ki a
Ngāi Māori, mō te papanga a te Kāwana ki ngā
4
Tāngata Tiriti me te papanga a Ngāi Māori ki te
Kāwanatanga. Ka tautohua ngā kōwhiringa e
urupare ana ki Te Tiriti. Kei roto i ērā ko te tauira
i whakawhanakehia mō Te Aka Whai Ora, me
ētahi atu marohi mō ngā āhuatanga rerekē o
te papanga pātahi me te mana motuhake. Kei
te rapua ināianei ngā whakahokinga kōrero hei
hāpai i tēnei matapakitanga. Ko te arotahi o tēnei
toronga, he whakawhanake i te māramatanga
pai ake ki ngā āhuatanga o te papanga o Ngāi
Māori ki a Ngāi Māori anō. Ka whakaratoa ētahi
tauira o ngā anga mana urungi ā-hanganga me
ngā tukanga e pai ake ai pea te papangatanga ki
a Ngāi Māori ā-hapori, ā-rohe, ā-motu hoki, hei
tautohu i ngā tauira āwhina mō te anamata. E
rua ngā tauira nō tāwāhi kua whakaurua ki tēnei
matapakitanga.
Ko ngā kitenga e whai ana ki te āwhina i te aronga
whānui o ngā mahi mō te papangatanga i te
rāngai wharenoho ko:
• Ko te pūtake o te papangatanga Ao Māori
ko ngā tikanga Māori, e haere ngātahi ana
me te kaupapa, te kawa, te kaitiakitanga, te
whakapapa, te wairuatanga me te mātauranga
Māori, ā, ka hāngai ki te horopaki.
• Ko te mōhiotanga e haere tahi ana ngā uara o
Te Ao Māori me ngā mātāpono e noho nei ngā
mahi papanga, ka noho hei kaupapa whakapū
i ngā mahi whakatau take mō te wharenoho
Māori ā muri ake.
• Kei te hiahiatia ētahi tukanga whai take mō te
papangatanga i te taiao Kāwana.
• Tērā anō ngā mahi e hiahiatia ana mō
te tukanga pai mō ngā wāhi e hono ai te
Kāwanatanga me te Rangatiratanga, tae atu
ki te papangatanga pātahi me ngā hua ki ngā
rōpū.
• Inā he nui ake te mana motuhake me ngā
Te Kāhui Tika Tangata New Zealand Human Rights Commission Housing Inquiry
اختر الفقرة المستهدفة3
الاتصال بفقرة
Connect to an entity
Disable highlights
أضف إلى جدول المحتويات