ผลจากการศึกษาวิจยั พบว่า อาเซียนได้จดั ทำตราสารทางกฎหมายด้านสิทธิมนุษยชนโดยตรงเพียงฉบับเดียว ได้แก่
อนุสัญญาอาเซียนต่อต้านการค้ามนุษย์โดยเฉพาะสตรีและเด็ก ซึ่งที่ประชุมผู้นำอาเซียนได้รับรองในการประชุมครั้งที่ ๒๗
ทีก่ รุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย เมือ่ เดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๘ อย่างไรก็ตาม ยังมีตราสารทางกฎหมายทีเ่ กีย่ วข้องกับสิทธิ
มนุษยชนอีกจำนวนหนึ่ง ได้แก่ (๑) กลุ่มที่กำหนดเนื้อหามี ๔ ฉบับ คือ อนุสัญญาอาเซียนว่าด้วยการต่อต้านการก่อการร้าย
และอนุสญ
ั ญาทีเ่ กีย่ วข้องกับการคุม้ ครองสิง่ แวดล้อมและการตอบสนองต่อภัยพิบตั ริ วม ๓ ฉบับ (ข้อตกลงว่าด้วยการอนุรกั ษ์
ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติปี ๒๕๒๘ ข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยมลภาวะจากหมอกควันข้ามพรมแดนปี ๒๕๔๕ และข้อ
ตกลงอาเซียนว่าด้วยการจัดการภัยพิบัติและการตอบสนองต่อภาวะฉุกเฉินปี ๒๕๔๘) และ (๒) กลุ่มตราสารที่จัดตั้งองค์กร
เพือ่ ทำหน้าทีเ่ ฉพาะด้านทีม่ ผี ลกระทบต่อประเด็นสิทธิมนุษยชนซึง่ รวมถึงข้อตกลงเพือ่ จัดตัง้ ศูนย์ความหลากหลายทางชีวภาพ
อาเซียน และข้อตกลงเพื่อจัดตั้งศูนย์ประสานงานอาเซียนเพื่อการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในการจัดการภัยพิบัติ
ตราสารเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนส่วนใหญ่ที่อาเซียนได้จัดทำขึ้นอยู่ในรูปแบบตราสารทางการเมือง (Political
instrument) ซึ่งแม้จะไม่มีผลผูกพันตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศ แต่แสดงเจตจำนงร่วมกันของประเทศสมาชิกในการ
ส่งเสริมและคม้ ครองสิทธิมนุษยชนในหลายประเด็น และหลายฉบับกำหนดขัน้ ตอนทีน่ ำ ไปสูก่ ารจัดทำตราสารทางกฎหมายด้วย
โดยมีจำนวน ๒๔ ฉบับ ทั้งนี้ ตราสารที่สำคัญที่สุดในด้านสิทธิมนุษยชนของอาเซียน คือ ปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน
(ASEAN Human Rights Declaration) ซึ่งถือเป็นตราสารหลักของอาเซียนในการดำเนินการด้านสิทธิมนุษยชน
ในการวิจยั ยังชีใ้ ห้เห็นถึงพัฒนาการทีส่ ำ คัญของอาเซียนในด้านสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะในประเด็นดังต่อไปนี้
(๑) การตรากฎบัตรอาเซียน (ASEAN Charter) ซึ่งถือเป็นธรรมนูญของอาเซียนที่มีผลใช้บังคับในปี ๒๕๕๑
ได้กำหนดให้อาเซียนมีสถานะทางกฎหมายระหว่างประเทศ (Legal personality) แม้กฎบัตรอาเซียนมิใช่ตราสารด้าน
สิทธิมนุษยชนโดยตรง แต่เป็นเอกสารพื้นฐานที่กำหนดโครงสร้างของประชาคมอาเซียน โดยให้ประชาคมอาเซียนตั้งอยู่บน
หลักการหลายประการ รวมถึงหลักนิตริ ฐั ประชาธิปไตย และการส่งเสริมและคุม้ ครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพพืน้ ฐานของ
ประชาชนอาเซียน นอกจากนัน้ ยังกำหนดให้มกี ารจัดตัง้ กลไกด้านสิทธิมนุษยชนขึน้ เป็นครัง้ แรก โดยให้องค์กรด้านสิทธิมนุษยชน
ของอาเซียนมีขอบเขตอำนาจหน้าที่เป็นไปตามที่กำหนด โดยที่ประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียน (มาตรา ๑๔) ซึ่งองค์กร
ดังกล่าวคือ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (AICHR)
(๒) AICHR ถือเป็นกลไกและองค์กรหลักในด้านสิทธิมนุษยชนของอาเซียนจัดตัง้ ขึน้ ทีป่ ระเทศไทยในปี ๒๕๕๒ และ
มีภารกิจหลักตามที่กำหนดในเอกสารขอบเขตอำนาจหน้าที่รวม ๑๔ ประการ ซึ่งประการที่สำคัญที่สุดในระยะเริ่มแรก คือ
การจัดทำปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน (AHRD) โดยในการวิจยั ได้เน้นความสำคัญต่อ AICHR ซึง่ ถือเป็นกลไกสิทธิมนุษยชน
ระดับภูมิภาคล่าสุดของโลก โดยได้ชีให้เห็นถึงความท้าทายทั้งในเชิงโครงสร้างและการดำเนินงานที่เน้นภารกิจในด้านการ
ส่งเสริมสิทธิมนุษยชน (Promotion) แต่ยังขาดความชัดเจนในการดำเนินภารกิจการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน (Protection)
รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
64
ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๙
اختر الفقرة المستهدفة3
الاتصال بفقرة
Connect to an entity
Disable highlights
أضف إلى جدول المحتويات