ทรัพยากรที่อยู่หน้าบ้านของเขาได้ เพราะมันเป็นสิทธิของเขา ในขณะที่หากนิยามตามกฎหมาย ซึ่งมักเป็นการกําหนดในลักษณะจากบนลงล่าง หากคนในชุมชนมีความเชื่อและการกระทําที่ แตกต่างออกไปก็อาจจะผิดกฎหมายได้ สําหรับการละเมิดสิทธิ ชุมชนนั้นสมาชิกในอ่าวปัตตานี คนหนึ่งอธิบายว่า “สิทธิของชุมชนเปรียบเหมือนเรามีโฉนดที่ดิน คุณจะมาทาอะไรที่ดินผมไม่ได้ แต่ตรงนี้สิทธิชุมชนที่นี่ใครก็ได้มีสิทธิเท่า ๆ กันในการที่จะไปประกอบอาชีพ แต่คุณต้องเคารพ พื้นที่ที่ทา เหมือนนกเวลามันบินออกไปหากินต้นไหนมีผลมันก็จะบินไปอยู่ตรงนั้น มันไม่ได้ เจาะจงว่าวันนี้ต้องไปที่นั่นตลอดไม่ใช่ แต่เมื่อกฎหมายกาหนดอย่างนี้ แสดงว่ากาลังไปจากัด สิทธิของคนในพื้นที่ว่าคุณออกนอกนั้นไม่ได้ ซึ่งมันขัดหลักของศาสนาด้วยเพราะว่าในทาง ศาสนาการกระทาดังนี้ คือ ของส่วนรวมใครใช้ก็ได้เพราะสิทธิชุมชนมันคือ ที่สาธารณะ ชุมชน มันคือทั้งหมด สังคม เศรษฐกิ จด้วย จึงถือเป็นการละเมิดสิทธิต่อชุมชน... คานิยามของสิทธิ ชุมชนในด้านศาสนากับในด้านของกฎหมายมันต่างกัน พอมีกฎหมายสิทธิด้านศาสนาก็หายไป มันคือสิทธิในด้านกฎหมายมันมีพลังมากกว่า เช่น เมกกะโปรเจคต้องทา ต่อให้กระทบกับสิทธิ ของคนในชุมชนก็ตาม เพราะโครงการใหญ่ ๆ ก็จะทับซ้อนกับสิทธิชุมชุนอยู่แล้ว สุดท้ายคนที่ ปกป้องสิทธิชุมชนก็ต้องเข้าคุก” ตัวอย่างปัญหาการละเมิดสิทธิชุมชนในอ่าวปัตตานีและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมโดยไม่คํานึงถึงผลกระทบต่อสาธารณะที่เป็นปัญหาหลักคือ การใช้เครื่องมือ อุปกรณ์จับสัตว์น้ําไม่ถูกหลัก คือ การใช้ไอ้โง่3 ในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง ซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่จับทั้งปลา เล็กปลาใหญ่กุ้งเล็กกุ้งใหญ่ และยังทําลายดินใต้ท้องทะเล จนทําให้ทรัพยากรในทะเลเสีย หาย และอาจจะลดจํ า นวนลงจนสู ญ พั น ธุ์ เ ป็ น การทํ า ลายความหลากหลายทางระบบนิ เ วศ นอกจากนี้ ยั ง มี ปั ญ หานากุ้ ง นาร้ า งทํ า ลายทรั พ ยากรธรรมชาติ ทางทะเลและปุ า ชายเลน ผลกระทบทางระบบนิเวศ น้ําจากนากุ้งไหลลงสู่ทะเล ชาวบ้านเล่าว่า “ในอดีตแค่เดินริมทะเลก็ เห็นหอยสามารถใช้มือเก็บได้เลย ปัจจุบันมีการใช้อุปกรณ์ไม่ถูกต้อง คือ คลาดเหล็ก 4 ซึ่งคลาด เหล็กเป็นอุปกรณ์ที่สามารถขูดหอยและดินใต้ทะเลออกมา ในอดีตสาหร่ายมีมาก ปัจจุบันไม่มี เลย เพราะความมักง่ายของมนุษย์ที่ทิ้งขยะ ไม่รักษาความสะอาด” ซึ่งหากจะกล่าวถึงสิทธิ ชุมชนคนในพื้นที่รอบอ่าวปัตตานียังมีหลายปัญหาที่ต้องได้รับการจัดการด้วยการดูแลอย่าง เช่น 3 รายละเอียดในภาคผนวกภาพประกอบ 4 รายละเอียดในภาคผนวกภาพประกอบ 43