ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เสรีภาพในการศึกษานั้น รัฐธรรมนูญได้รับรองคุ้มครองว่า บุคคลย่อมมีสิทธิเสมอกันในการรับการศึกษาไม่น้อยกว่า สิบสองปีที่รัฐต้องจัดอย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย จากการตรวจสอบข้อเท็จจริง กรณีที่ผู้ร้องร้อง เรียนว่า โรงเรียน ส. ได้กระท�ำหรือละเลยการกระท�ำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน กรณีไม่ออกเอกสารแสดงผล การเรียน และหลักฐานแสดงวุฒิการศึกษา ให้กับนักเรียนโดยอ้างว่าไม่จ่ายค่าบ�ำรุงการศึกษานั้น ปรากฏว่าปัจจุบัน ทางโรงเรียนได้ออกเอกสารแสดงผลการเรียนและหลักฐานแสดงวุฒิการศึกษา ให้กับนักเรียนคนดังกล่าวเรียบร้อย แล้ว จึงเห็นควรให้ยุติเรื่อง (ตามรายงานผลการพิจารณา ที่ ๙๔๘/๒๕๕๘) ๑๒ ค�ำร้องที่ ๕๗๓/๒๕๕๕ และ ๓๓/๒๕๕๖: กรณีกล่าวอ้างว่ามีการเลือกปฏิบตั เิ กีย่ วกับหลักเกณฑ์ การรับสมัครนักเรียนเข้าศึกษาต่อ ผูร้ อ้ งที่ ๑ เป็นรองปลัดเทศบาลต�ำบล ส. ได้รอ้ งเรียน (ค�ำร้องที่ ๕๗๓/๒๕๕๕) โดยอ้างว่านโยบายของส�ำนักงาน คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ก�ำหนดหลักเกณฑ์การรับสมัครนักเรียนเขตพื้นที่บริการและนอก เขตพื้นที่บริการ มีลักษณะเป็นการกีดกั้นทางการศึกษา อาจกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของนักเรียน และไม่เป็น ธรรมตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ และพระราชบัญญัติการศึกษา แห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ ผูร้ อ้ งที่ ๒ เป็นผูป้ กครองของนักเรียนได้รอ้ งเรียน (ค�ำร้องที่ ๓๓/๒๕๕๖) ว่านโยบายของส�ำนักงานคณะกรรมการ การศึกษาขัน้ พืน้ ฐาน (สพฐ.) เกีย่ วกับการก�ำหนดหลักเกณฑ์การรับสมัครนักเรียนเขตพืน้ ทีบ่ ริการและนอกเขตพืน้ ที่ บริการ ท�ำให้นักเรียนที่อยู่ในเขตพื้นที่บริการมีสิทธิสอบคัดเลือกได้ทั้งสองกลุ่ม ส่งผลให้นักเรียนที่อยู่นอกเขตพื้นที่ บริการไม่ได้รับความเป็นธรรม นอกจากนี้ นักเรียนที่เรียนอยู่ในเขตพื้นที่บริการตั้งแต่ช้ันอนุบาลจนถึงชั้นประถม ศึกษาปีที่ ๖ และนักเรียนทีม่ ผี ปู้ กครองรับราชการอยูใ่ นเขตพืน้ ทีบ่ ริการควรมีสทิ ธิสอบคัดเลือกเช่นเดียวกับนักเรียน ในเขตพื้นที่บริการโดยไม่ต้องใช้หล��กฐานทะเบียนราษฎร์ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติพจิ ารณาค�ำร้องแล้วเห็นว่าเรือ่ งทีผ่ รู้ อ้ งกล่าวอ้างเป็นประเด็นเกีย่ วกับสิทธิ เสรีภาพในการศึกษาทีไ่ ด้รบั การรับรองคุม้ ครองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ จึงเป็น กรณีที่อยู่ในอ�ำนาจของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ และได้มอบหมายให้คณะอนุกรรมการตรวจสอบการ ละเมิดสิทธิมนุษยชนด้านเด็ก สตรี และความเสมอภาคของบุคคลพิจารณา โดยอาศัยอ�ำนาจตามรัฐธรรมนูญแห่ง ราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ และพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ จาการตรวจสอบข้อเท็จจริงพบว่านโยบายและแนวปฏิบตั เิ กีย่ วกับการรับนักเรียนสังกัดส�ำนักงานคณะกรรมการ การศึกษาขัน้ พืน้ ฐาน (สพฐ.) ทุกปีการศึกษา (ประมาณ ๓๐ ปีมาแล้วตัง้ แต่กรมสามัญศึกษาเดิม) จะมุง่ เน้นให้นกั เรียน ได้เรียนใกล้บ้านเพื่อเดินทางสะดวก ประหยัดค่าใช้จ่ายผู้ปกครอง ดังนั้น จึงมีการก�ำหนดเขตพื้นที่ของโรงเรียนตาม กฎหมาย เพือ่ ให้สทิ ธิเด็กทีอ่ ยูใ่ นเขตพืน้ ทีไ่ ด้เข้าศึกษาก่อนโดยก�ำหนดสัดส่วนนักเรียนในเขตพืน้ ทีไ่ ม่นอ้ ยกว่าร้อยละ ๕๐ และนักเรียนทัว่ ไปไม่นอ้ ยกว่าร้อยละ ๕๐ ซึง่ กระบวนการคัดเลือก การจับสลากหรือการสอบก็ได้กำ� หนดสัดส่วน และวิธีการคัดเลือกซึ่งต้องผ่านความเห็นชอบจากส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน 48