56 รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย และรายงานผลการปฏิบัติงานประจำ�ปี ๒๕๕๕ ๓) การประเมินสถานการณ์สิทธิในกระบวนการยุติธรรม การด�ำเนินกระบวนการยุติธรรมเป็นมาตรการของรัฐที่มีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและ ร่างกาย เสรีภาพในการเดินทาง และสิทธิในทรัพย์สินของบุคคลอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ดังนั้น รัฐธรรมนูญแห่ง ราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ จึงให้ความคุ้มครองสิทธิของบุคคลในเรื่องนี้โดยการรับรองและให้ ความคุ้มครองสิทธิในกระบวนการยุติธรรมของบุคคลในด้านต่างๆ และก�ำหนดให้รัฐจะต้องด�ำเนินนโยบาย พื้นฐานด้านกระบวนการยุติธรรม ใน ๓ ประเด็นหลัก ได้แก่ การดูแลการปฏิบัติและการบังคับใช้กฎหมาย ของเจ้าหน้าที่ของรัฐ การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของบุคคล และการจัดให้มีกฎหมายเพื่อจัดตั้งองค์กร ปฏิรูปด้านกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม ทั้งนี้ เพื่อให้เป็นหลักประกันในการคุ้มครองสิทธิของบุคคล มิให้ได้รับผลกระทบจากการด�ำเนินกระบวนการยุติธรรมของรัฐเกินกว่ากรณีที่จ�ำเป็น เมื่อวันที่ ๒๓ สิงหาคม ๒๕๕๔ รัฐบาลได้แถลงต่อรัฐสภาว่าจะด�ำเนินนโยบายด้านกระบวนการ ยุติธรรมอย่างครอบคลุม ทั้งประเด็นด้านกฎหมาย มาตรการและการบังคับใช้กฎหมายของเจ้าหน้าที่ ของรัฐ ตลอดจนการด�ำเนินการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมในเชิงรุก โดยกระบวนการมีส่วนร่วม ของประชาชน แถลงการณ์ดังกล่าวแสดงออกถึงความมุ่งมั่นและความพยายามของรัฐบาลที่จะปรับปรุง และแก้ไขมาตรการของรัฐ รวมถึงการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่รัฐในการอ�ำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชน ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับหลักการของสิทธิมนุษยชน ในปี ๒๕๕๕ จะเห็นได้ว่า การคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรมมีสถานการณ์ที่เป็น ความก้าวหน้า คือ การออกกฎหมายจัดตั้งองค์กรการปฏิรูปกฎหมาย (คณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย) เพื่อ เป็ น กลไกหลั ก ในการท� ำ หน้ า ที่ ป รั บ ปรุ ง และพั ฒ นากฎหมายของประเทศ ซึ่ ง รวมถึ ง กฎหมายที่ ใช้ ใ น กระบวนการยุติธรรม ด้วยการออกกฎหมายโดยรัฐสภาในปี ๒๕๕๕ ทั้งหมด ๑๘ ฉบับ ซึ่งเกี่ยวข้องกับ การคุ้มครองสิทธิในกระบวนการยุติธรรมของบุคคล ๔ ฉบับ คือ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมพระธรรมนูญ ศาลยุติธรรม (ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๕๕ (ก�ำหนดต�ำแหน่งรองอธิบดีผู้พิพากษาภาคและอ�ำนาจหน้าที่ของ อธิบดีผพู้ พิ ากษาภาคและรองอธิบดีผพู้ พิ ากษาภาค) พระราชบัญญัตจิ ดั ตัง้ ศาลปกครองนครสวรรค์ พ.ศ. ๒๕๕๕ พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองเพชรบุรี พ.ศ. ๒๕๕๕ และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองภูเก็ต พ.ศ. ๒๕๕๕ ถือได้ว่าเป็นกฎหมายที่มีลักษณะเป็นการกระจายโอกาสในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม ของประชาชนในพื้นที่จังหวัดต่างๆ นอกจากนี้ ความก้าวหน้าเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิในกระบวนการ ยุติธรรมอีกประการหนึ่ง คือ การที่รัฐบาลให้ความส�ำคัญต่อข้อเสนอเกี่ยวกับการยกเลิกพันธนาการผู้ต้องขัง ด้วยตรวน ซึ่งองค์กรภายในประเทศและองค์กรระหว่างประเทศได้มีข้อเสนอตั้งแต่ ปี ๒๕๕๕ ซึ่งรัฐบาล ได้พิจารณาอย่างจริงจัง จนกระทั่งน�ำมาสู่มาตรการปลดตรวนผู้ต้องขังครั้งแรกเมื่อวันที่ ๑๕ พฤษภาคม ๒๕๕๖ รวมไปถึงความก้าวหน้าเกีย่ วกับการออกมาตรการ เพือ่ รองรับข้อก�ำหนดกรุงเทพ (Bangkok Rules) ซึ่ ง เป็ น มาตรฐานในการปฏิ บั ติ ต ่ อ ผู ้ ต ้ อ งขั ง ที่ เ ป็ น หญิ ง ก็ เ ป็ น เครื่ อ งชี้ ใ ห้ เ ห็ น ถึ ง สถานการณ์ ข องการให้ ความคุ้มครองสิทธิในกระบวนการยุติธรรมได้ว่า รัฐบาลได้ตระหนักและน�ำหลักการสิทธิมนุษยชนในเรื่อง กระบวนการยุติธรรมมาใช้อย่างจริงจัง