ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน สิทธิเชิงกลุ่มหรือสิทธิร่วมกัน สิทธิเชิงปัจเจกบุคคล มาตรา ๙ สิทธิในการเป็นสมาชิกหรือเป็นส่วนหนึง่ ของชุมชน มาตรา ๙ สิทธิในการเป็นสมาชิกหรือเป็นส่วนหนึง่ ของชุมชน ชนเผ่าหรือชาติ โดยเป็นไปตามธรรมเนียมและประเพณี ชนเผ่าหรือชาติ โดยเป็นไปตามธรรมเนียมและประเพณี ของชุมชนหรือชาตินั้น ๆ และต้องไม่เลือกปฏิบัติในการใช้ ของชุมชนหรือชาตินั้น ๆ สิทธินี้ มาตรา ๑๐ ไม่ถกู บังคับโยกย้ายออกจากทีด่ นิ หรืออาณาเขต ของตน การโยกย้ายไปอยู่ที่ใหม่จะท�ำไม่ได้หากไม่ได้รับ การยินยอมอย่างเต็มใจ โดยมีการแจ้งความยินยอมล่วงหน้า มาตรา ๑๑ สิทธิในการปฏิบัติและฟื้นฟูธรรมเนียมและ ประเพณี ซึง่ รวมถึงสิทธิทจี่ ะธ�ำรงรักษา ปกป้อง และพัฒนา วั ฒ นธรรมของตนที่ เ กิ ด ขึ้ น มาตั้ ง แต่ อ ดี ต ปั จ จุ บั น และ จะเกิดขึ้นในอนาคต มาตรา ๑๒ ชนเผ่าพื้นเมืองมีสิทธิที่จะแสดงออก ปฏิบัติ พัฒนา และสั่งสอน ขนบธรรมเนียมประเพณีและพิธีทาง ศาสนาและจิตวิญญาณของตน มีสิทธิที่จะรักษา ปกป้อง และเข้าถึงสถานที่ทางวัฒนธรรมและศาสนา มีสิทธิที่จะใช้ และควบคุมสิ่งต่าง ๆ ที่ใช้ในพิธี และมีสิทธิที่จะให้ศพของ ตนถูกส่งกลับไปยังถิ่นเกิด มาตรา ๑๓ สิทธิที่จะฟื้นฟู ใช้ พัฒนา และส่งผ่านเรื่องราว ทางประวัติศาสตร์ ภาษา ต�ำนาน ปรัชญา ภาษาพูดและ วรรณกรรมไปยังคนรุ่นลูกรุ่นหลาน และมีสิทธิที่จะตั้งชื่อ และคงชื่อของชุมชน สถานที่ และบุคคล มาตรา ๑๔ วรรคแรก สิทธิที่จะก่อตั้งและควบคุมระบบ มาตรา ๑๔ วรรคสอง ชนเผ่าพื้นเมือง โดยเฉพาะเด็ก ๆ และสถาบันการศึกษาของตนโดยจัดให้มีการศึกษาที่สอน มี สิ ท ธิ ท่ี จ ะเข้ า รั บ การศึ ก ษาของรั ฐ ในทุ ก ระดั บ และทุ ก เป็นภาษาของตนซึ่งเหมาะสมกับวิธีการเรียนและการสอน รูปแบบ โดยไม่มีการเลือกปฏิบัติ ตามวัฒนธรรมของตน มาตรา ๑๕ สิทธิที่จะมีเกียรติและมีความหลากหลายทาง วัฒนธรรม ประเพณี ประวัติศาสตร์ และความปรารถนา โดยจะถูกสะท้อนให้เห็นอย่างเหมาะสมผ่านการศึกษาและ ข้อมูลต่าง ๆ ที่เป็นสาธารณะ มาตรา ๑๖ สิทธิทจี่ ะก่อตัง้ สือ่ ทีเ่ ป็นภาษาของตนและมีสทิ ธิ ที่จะเข้าถึงสื่อที่ไม่ใช่สื่อของชนเผ่าพื้นเมืองทุกรูปแบบ โดย ไม่มีการเลือกปฏิบัติ 73