ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ๕.๑.๑ การน�ำประเด็นสิ่งแวดล้อมมาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ยุคก่อน ปี พ.ศ. ๒๕๔๐ บทบั ญ ญั ติ ใ นรั ฐ ธรรมนู ญ ว่ า ด้ ว ยการคุ ้ ม ครองสิ่ ง แวดล้ อ มในช่ ว งก่ อ นรั ฐ ธรรมนู ญ แห่ ง ราชอาณาจั ก รไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ นั้น ปรากฏอยู่ในรัฐธรรมนูญที่บัญญัติโดยประสงค์จะใช้อย่างถาวร (ไม่รวมถึงธรรมนูญหรือ รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวที่ประกาศใช้หลังรัฐประหาร) โดยพบว่ามีการบัญญัติเรื่องสิ่งแวดล้อมไว้ในรัฐธรรมนูญ ๔ ฉบับ คือ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๑๗ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๒๑ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๔ และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๘ ซึ่งเมื่อน�ำมาพิจารณาตามหลักเกณฑ์ที่กล่าวมาข้างต้นนั้น อาจแยกพิจารณาได้เป็นสองกลุ่ม ๑ ๒ รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๑๗ และ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๒๑ รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๔ และ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๘ กลุ่มแรก รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๑๗ และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๒๑ ได้น�ำเอาประเด็นเรื่องสิ่งแวดล้อมมาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญในลักษณะที่เป็นหน้าที่ของรัฐในการ ปกป้องสิง่ แวดล้อมแต่เพียงประการเดียว โดยบัญญัตไิ ว้ในหมวดแนวนโยบายแห่งรัฐ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๑๗ ได้วางหลักไว้ในมาตรา ๗๗ ว่า “ให้รัฐพึงบ�ำรุงรักษาสภาพแวดล้อมและความงามทางธรรมชาติ รวมทัง้ ป่าไม้ ต้นน�ำ้ ล�ำธาร” และในมาตรา ๙๓ ได้วางหลักไว้วา่ “ให้รฐั พึงรักษาสิง่ แวดล้อมให้สะอาด” ส่วนรัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๒๑ ได้วางหลักไว้ในมาตรา ๖๕ ว่า “ให้รัฐพึงมีหน้าที่ในการรักษาสมดุลของ สภาพแวดล้อม” ทั้งนี้ เนื่องจากรัฐธรรมนูญทั้งสองฉบับได้บัญญัติเรื่องการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมไว้ในหมวดว่าด้วยแนว นโยบายแห่งรัฐ ท�ำให้ไม่เกิดพันธะผูกพันที่รัฐจะต้องปฏิบัติตามแต่ประการใด กลุ่มที่สอง รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๔ และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๘ ได้นำ� ประเด็นเรื่องสิ่งแวดล้อมมาก�ำหนดไว้เพิ่มจากเดิมที่มีเพียงเรื่องหน้าที่ของรัฐ โดยอาจจ�ำแนก ลักษณะการบัญญัติไว้เป็น ๓ ลักษณะในรัฐธรรมนูญแต่ละฉบับ ดังนี้ • รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๓๔ ๑) หน้าที่ของประชาชนในการปกป้องสิ่งแวดล้อม – บัญญัติไว้ในมาตรา ๕๘ ในหมวดหน้าที่ของ ชนชาวไทย โดยก�ำหนดให้บุคคลมีหน้าที่รักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตามที่กฎหมายบัญญัติ ๒) หน้าที่ของรัฐในการปกป้องสิ่งแวดล้อม – บัญญัติไว้ในมาตรา ๗๔ ในหมวดแนวนโยบายแห่งรัฐ โดยก�ำหนดให้รัฐพึงบ�ำรุงรักษาสิ่งแวดล้อม ความสมดุลของทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งทดแทน และพึงป้องกันและ ขจัดมลพิษและวางแผนการใช้ดินและน�้ำให้เหมาะสม 113