พันธกรณีด้า��สิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
๖.๒ การปรับปรุงโครงสร้างกลไกด้านสิทธิมนุษยชน
ประเด็ น ปั ญ หาและความท้ า ทายในการท� ำ งานเพื่ อ ส่ ง เสริ ม และคุ ้ ม ครองสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนของคณะ
กรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนด้านสิทธิมนุษยชน (AICHR) ซึ่งเป็นกลไกสิทธิมนุษยชนหลักของอาเซียนและมีบทบาท
ส�ำคัญในการพัฒนาตราสารสิทธิมนุษยชนส�ำหรับประชาคมอาเซียน ทั้งในระดับองค์กรและระดับปัจเจกบุคคลมีหลาย
ประการ ในที่นี้จะสะท้อนให้เห็นถึงประเด็นหลักบางประการ
๖.๒.๑ ประเด็นปัญหา
๑. การขาดความเข้าใจร่วมกันของประเทศสมาชิก
ความเข้าใจร่วมกันต่อประเด็นสิทธิมนุษยชนนับเป็นพื้นฐานส�ำคัญในการด�ำเนินการและ
สนับสนุนภารกิจด้านสิทธิมนุษยชนของภูมิภาคอาเซียน อย่างไรก็ตาม การด�ำเนินงานของ AICHR ยังประสบกับข้อจ�ำกัด
ในหลักการซึ่งเป็นผลจากการขาดความเข้าใจร่วมกันของทั้งประเทศสมาชิกและผู้แทนประเทศสมาชิกใน AICHR เกี่ยวกับ
ประเด็นสิทธิมนุษยชน แม้ว่าเอกสารขอบเขตอ�ำนาจหน้าที่จะก�ำหนดให้ประเทศสมาชิกค�ำนึงถึงความรู้ความสามารถ
ด้านสิทธิมนุษยชนในการแต่งตั้งผู้แทนใน AICHR ก็ตาม สาเหตุของอุปสรรคนี้คือการขาดความตระหนักถึงความส�ำคัญ
ด้านประเด็นสิทธิมนุษยชนของประเทศสมาชิก แม้วา่ ประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนจะเป็นหนึง่ ในหลักการส�ำคัญของการก่อตัง้
ประชาคมอาเซียน แต่สิทธิมนุษยชนยังเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจน้อยกว่าประเด็นอื่น ๆ โดยเฉพาะประเด็นด้าน
เศรษฐกิจ ทั้งนี้เพราะประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนถูกมองว่าเป็นเรื่องไกลตัว ประชาชนจึงมีแนวโน้มที่จะละเลยกับความจริง
ที่ว่าประเด็นสิทธิมนุษยชนเป็นเรื่องพื้นฐานซึ่งมีความเกี่ยวโยงแทบทุกด้านในชีวิตของมนุษย์ การตระหนักถ���งความส�ำคัญ
ของประเด็นดังกล่าวมักจะมีขึ้นต่อเมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชนขึ้น
ในกรณีทวั่ ไป ประเด็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนถูกพิจารณาว่าเป็นกรณีการปฏิบตั ติ อ่ ประชาชน
ของประเทศสมาชิกและการหยิบยกประเด็นดังกล่าวขึ้นพิจารณาในระดับภูมิภาคอาจถือเป็นการแทรกแซงกิจการภายใน
(Interference) ของประเทศดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ในอีกหลายกรณีประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนไม่ใช่เรื่องระดับประเทศ
เท่านัน้ แต่ยงั ส่งผลในระดับภูมภิ าค เนือ่ งจากผลของการละเมิดสิทธิมนุษยชนทีเ่ กิดขึน้ ในประเทศหนึง่ อาจส่งผลต่อประเทศ
อืน่ ๆ ในภูมภิ าค เช่น กรณีการหนีภยั ของชาวโรฮิงญาจากประเทศสมาชิกอาเซียนประเทศหนึง่ ไปยังอีกหลายประเทศสมาชิก
ซึ่งก่อให้เกิดประเด็นสถานะบุคคลและการปฏิบัติต่อผู้ลี้ภัยในประเทศอื่น กรณีหมอกควันที่ส่งผลกระทบต่อหลายประเทศ
ในภูมิภาค กรณีการละเมิดสิทธิแรงงานข้ามชาติ และกรณีการละเมิดสิทธิด้านสิ่งแวดล้อมของประชาชนในประเทศซึ่ง
เป็นผู้รับการลงทุนของบริษัทข้ามชาติ โดยเฉพาะสองประเด็นหลังที่มีแนวโน้มจะทวีความรุนแรงขึ้นภายหลังการก้าวไปสู่
ประชาคมอาเซียนในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ การขาดความตระหนักถึงความส�ำคัญด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศสมาชิกส่งผลต่อ
ความร่วมมือด้านการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในระดับภูมิภาค
ในข้อเท็จจริง ประเทศในภูมิภาคอาเซียนมีความแตกต่างและหลากหลายทั้งในแง่ระบอบการ
ปกครอง การเมือง เศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม ซึ่งเป็นข้ออธิบายถึงการเน้นถึงลักษณะจ�ำเพาะ (Particularities) ของ
แต่ละประเทศที่ต้องค�ำนึงถึงในการด�ำเนินการด้านต่าง ๆ ของประชาคม อย่างไรก็ตาม ประเทศเหล่านี้ก็มีลักษณะร่วมกัน
ในหลายประการเช่นกัน เช่น การมีวิถีชีวิตที่ให้ความส���ำคัญกับชุมชนและท้องถิ่น ตลอดจนความเอื้ออาทรระหว่างคนต่าง
กลุ่มชาติพันธุ์ การสร้างความตระหนักและเข้าใจเกี่ยวกับหลักการสิทธิมนุษยชนในระดับภูมิภาคในฐานะหลักการพื้นฐาน
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
83