คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand
38
เมือ่ วันที่ 9 กันยายน 2562 กสม. ได้จดั การสัมมนาวิชาการด้านสิทธิมนุษยชนในพืน้ ทีภ่ าคตะวันออก
เฉียงเหนือร่วมกับคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในการสัมมนาได้มีการอภิปรายเกี่ยวกับปัญหาของประชาชน
ในการเข้าถึงกองทุนยุติธรรม เช่น การไม่ให้เงินช่วยเหลือค่าจ้างทนายความที่ชาวบ้านจัดหา เพราะมีหลักเกณฑ์ว่าศาล
หรือสภาทนายความสามารถจัดหาทนายขอแรงให้ได้ ซึ่งไม่ตรงกับความต้องการของชาวบ้านที่ต้องการมีทนายความ
ผู้เชี่ยวชาญในประเด็นที่ตนสู้คดี การพิจารณาให้ความช่วยเหลือผู้ต้องหาหรือจ�ำเลยต้องค�ำนึงถึงลักษณะการกระท�ำ
ความผิดที่ไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ทั้งนี้ คดีส่วนใหญ่ที่ประชาชนถูกฟ้องโดยรัฐ
ดังเช่น คดีป่าไม้ที่ดิน มักถูกตีความว่าขัดต่อความสงบเรียบร้อย จึงท�ำให้ประชาชนไม่ได้รับความช่วยเหลือ หลักเกณฑ์
การพิจารณาอนุมตั เิ งินประกันในการปล่อยตัวชัว่ คราวของผูต้ อ้ งหาหรือจ�ำเลยทีก่ ำ� หนดให้ผพู้ จิ ารณาค�ำขอสันนิษฐานว่า
ผู้ต้องหากระท�ำความผิดตามที่ถูกกล่าวหาหรือไม่ล่วงหน้าก่อนศาลมีค�ำพิพากษา ไม่สอดคล้องหลักกฎหมายและ
หลักสิทธิมนุษยชนว่าบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่ามีความผิดเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะมีค�ำพิพากษา และปัญหาการตีความ
และการพิสูจน์ “ความยากจน” ของประชาชนที่มาขอรับความช่วยเหลือ เป็นต้น ทั้งนี้ มีหลายกรณีที่แม้ศาลจะมี
ค�ำสั่งให้ปล่อยตัวแล้ว แต่คณะอนุกรรมการกองทุนฯ ไม่อนุมัติเงินช่วยเหลือ เป็นเหตุให้ผู้ต้องหาหรือจ�ำเลยไม่ได้รับการ
ปล่อยตัวชั่วคราว9
2.1.2 นักปกป้องสิทธิมนุษยชน
เมื่อปี 2541 สมัชชาสหประชาชาติได้รับรองปฏิญญาว่าด้วยสิทธิและความรับผิดชอบของ
ปัจเจกบุคคลหรือกลุ่มบุคคล และองค์กรของสังคมในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน
ซึ่งเป็นที่ยอมรับอย่างสากล (Declaration on the Right and Responsibility of Individuals, Groups and Organs
of Society to Promote and Protect Universally Recognized Human Rights and Fundamental Freedoms)
หรือที่เรียกโดยย่อว่า ปฏิญญาว่าด้วยนักปกป้องสิทธิมนุษยชน มีสาระส�ำคัญ คือ การรับรองสิทธิของบุคคลทุกคนที่จะ
ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนทั้งโดยส่วนตัวและโดยร่วมกับบุคคลอื่น ในการด�ำเนินการเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์
ดังกล่าว บุคคลมีสิทธิที่จะแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร แสดงความคิดเห็น และเข้าถึงการมีส่วนร่วมในการบริหารกิจการ
สาธารณะ รวมถึงการเสนอปัญหาการด�ำเนินงานของรัฐที่เป็นอุปสรรคหรือมีผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน และแนวทาง
ปรับปรุงการท�ำงานของหน่วยงานของรัฐเพื่อขจัดปัจจัยที่เป็นอุปสรรคดังกล่าว ทั้งนี้ การด�ำเนินการต่าง ๆ จะต้องเป็น
ไปอย่างสันติ และรัฐมีหน้าทีใ่ นการประกันสิทธิมน��ษยชนของทุกคน รวมทัง้ คุม้ ครองบุคคลจากความรุนแรง การถูกข่มขู่
คุกคามหรือการถูกตอบโต้จากการใช้สิทธิที่ชอบธรรมตามปฏิญญาฉบับนี10
้
ในปี 2562 มีรายงานการฟ้องหรือการด�ำเนินคดีต่อนักปกป้องสิทธิมนุษยชนจ�ำนวนหนึ่ง โดยมี
กรณีตัวอย่าง อาทิ การด�ำเนินคดีต่อชาวบ้านซับหวาย 14 รายที่ถูกกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ฟ้องและ
ด�ำเนินคดีขอ้ หาบุกรุกทีด่ นิ ในเขตอุทยานแห่งชาติตอ่ เนือ่ งจากปี 2559 แม้วา่ จะได้มกี ารตัง้ คณะกรรมการระดับจังหวัดขึน้
เพือ่ แก้ไขปัญหาในปี 2560 ซึง่ เมือ่ เดือนกรกฎาคม 2562 ศาลอุทธรณ์ได้พพิ ากษาให้จำ� คุกชาวบ้าน 13 รายและปรับรายละ
9
จาก ถกปัญหาการเข้าถึง ‘กองทุนยุตธิ รรม’ ชี้ ๔ ปีการบังคับใช้กฎหมายยังติดขัด, โดย วอยซ์ออนไลน์, 2562. สืบค้น
จาก http://www.voicetv.co.th/read/QD7fFtBqz
10
From Declaration on Human Rights Defenders, by United Nations Human Rights Office of the High
Commissioner. Retrieved, December 27, 2018, from https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/
declaration.aspx