บทสรุปเชิงผู้บริหาร
สิทธิชุมชนและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
นอกจากนั้น ยังพบสถานการณ์ที่เป็นข้อท้าทายในส่วนของการใช้กฎหมายหรืออ�ำนาจตามมาตรา ๔๔ ของ
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช ๒๕๕๗ ในการตราหรือบังคับใช้กฎหมาย หรือนโยบาย
เกีย่ วกับการพัฒนาทางเศรษฐกิจในบางพืน้ ที่ โดยการยกเว้นกระบวนการบังคับใช้กฎหมาย หรือผ่อนปรนมาตรฐานในการ
ด�ำเนินการบางด้าน ซึ่งท�ำให้เกิดความเสี่ยงอันอาจจะเกิดผลกระทบด้านสิทธิมนุษยชน
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 31
บทสรุป
รัฐพยายามด�ำเนินโครงการต่าง ๆ เพื่อพัฒนาประเทศ แต่ในหลายกรณียังไม่เป็นไปตามหลักการมีส่วนร่วม
ของประชาชน ทัง้ การให้ขอ้ มูล การรับฟังความคิดเห็น และการขาดการวางแผนหรือเตรียมความพร้อมในการเยียวยาหรือ
แก้ไขปัญหาให้แก่บุคคล/ชุมชนที่ได้รับผลกระทบ จึงส่งผลให้เกิดปัญหาความขัดแย้งระหว่างรัฐกับประชาชนและชุมชน
และการสร้างความเหลื่อมล�้ำในสังคม โดยมีสถานการณ์ส�ำคัญได้แก่ (๑) การบริหารจัดการพลังงาน โดยการสร้างโรงงาน
ไฟฟ้าถ่านหินในหลายจังหวัดเพื่อสร้างความมั่นคงทางด้านพลังงาน อาทิ สงขลา (อ�ำเภอเทพา) ท�ำให้เกิดการคัดค้าน
ต่อต้านจากชุมชนในพื้นที่ซึ่งมีความกังวลถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นและยังมิได้มีส่วนร่วม (๒) การบริหารจัดการเหมืองแร่
คณะรัฐมนตรีมีมติก�ำหนดยุติการท�ำเหมืองทั่วประเทศหลังจากวันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๙ และปรับปรุงแก้ไขพระราช
บัญญัติแร่ พ.ศ. ๒๕๑๐ ซึ่ง ณ ปัจจุบัน รัฐบาลก�ำลังทบทวนกฎหมายดังกล่าว (๓) การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
ที่ดินและป่าไม้ สืบเนื่องจากการใช้ค�ำสั่ง คสช. ที่ ๖๔/๒๕๕๗ และที่ ๖๖/๒๕๕๗ เห็นว่าการด�ำเนินนโยบายพัฒนาต่าง ๆ
ของรัฐ ยังมิค�ำนึงหรือใช้ความพยายามอย่างเต็มที่ในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของประชาชนและชุมชน
นอกจากนี้ การด�ำเนินนโยบายพัฒนายังขาดความสอดคล้องหรือขัดแย้งกับนโยบายอืน่ ๆ รวมถึงแนวทางการพัฒนาซึง่ เป็น
วาระของชาติ และ (๔) การพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ มีผลกระทบต่อสิทธิของประชาชนอย่างน้อย ๒ ประการ คือ ค�ำสั่ง
คสช. ที่ ๓/๒๕๕๙ และ ๔/๒๕๕๙ ซึ่งมีผลกระทบต่อสิทธิการมีส่วนร่วมของประชาชน และสิทธิในการมีชีวิตอยู่ในสภาพ
แวดล้อมทีด่ ี ทัง้ นี้ เนือ่ งจากกฎหมายว่าด้วยการผังเมืองและกฎหมายว่าด้วยการควบคุม��าคาร เป็นกฎหมายทีม่ เี นือ้ หาและ
กระบวนการด�ำเนินการอยูภ่ ายใต้หลักการคุม้ ครองสิทธิการมีสว่ นร่วมของประชาชนและการมีชวี ติ อยูใ่ นสภาพแวดล้อมทีด่ ี
เมือ่ มีการยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายทัง้ สองฉบับในพืน้ ทีจ่ ดั ท�ำโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษ ท�ำให้ประชาชนในพืน้ ทีไ่ ด้รบั
ความเสี่ยงจากผลกระทบต่าง ๆ