ส่วนที่ ๒ การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง มี ๓ ประเด็นหลัก คือ การทรมานและการบังคับสูญหาย สิทธิที่จะไม่ถูกกระท�ำทรมานและบังคับสูญหายเป็นสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและร่างกาย ได้รับการรับรองใน รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ กติกา ICCPR และอนุสญ ั ญา CAT โดยในปี ๒๕๕๙ - ๒๕๖๐ รัฐบาลได้ ผลักดันให้มกี ารยกร่างพระราชบัญญัตปิ อ้ งกันและปราบปรามการทรมานและกระท�ำให้บคุ คลสูญหาย พ.ศ. .... โดยหลังจากทีร่ า่ ง พระราชบัญญัตปิ อ้ งกันและปราบปรามการทรมานฯ เข้าสูก่ ารพิจารณาของคณะกรรมาธิการสามัญกิจการสภานิตบิ ญ ั ญัติ แห่งชาติ เมือ่ เดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๖๐ ทีป่ ระชุมได้มมี ติให้นำ� ร่า��พระราชบัญญัตดิ งั กล่าวคืนสูก่ ารพิจารณาของรัฐบาลอีกครัง้ เนื่องจากเห็นควรให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมบางประการ โดยองค์กรเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนทั้งในประเทศและต่างประเทศ ล้วนแสดงความกังวล และขอให้รัฐบาลเร่งรัดการพิจารณาพระราชบัญญัติดังกล่าว ตั้งแต่ปี ๒๕๕๐ – ๒๕๕๙ กสม. ได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการกระท�ำทรมานจ�ำนวน ๑๐๒ ค�ำร้อง โดยส่วนใหญ่ เป็นค�ำร้องที่เกิดขึ้นในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ และในปี ๒๕๖๐ มีจ�ำนวน ๒๗ ค�ำร้อง โดยส่วนมากเป็นการกล่าว อ้างว่าเจ้าหน้าทีด่ า้ นความมัน่ คงเป็นผูก้ ระท�ำทรมานขณะจับกุมหรือควบคุมตัว แต่ทว่า ในปี ๒๕๖๐ กสม. ยังไม่พบเรือ่ งร้องเรียน เกี่ยวกับการบังคับให้สูญหาย จึงอาจกล่าวได้ว่า การที่คณะรัฐมนตรีเสนอร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปราม การทรมานฯ เข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมาธิการสามัญกิจการสภานิติบัญญัติแห่งชาติเป็นสถานการณ์ส�ำคัญที่มี ความก้าวหน้า แต่ขณะเดียวกันการที่คณะกรรมาธิการวิสามัญกิจการสภานิติบัญญัติแห่งชาติมีมติให้คณะรัฐมนตรีน�ำร่าง พระราชบัญญัตปิ อ้ งกันและปราบปรามการทรมานฯ กลับไปทบทวนอีกครัง้ กลับท�ำให้การแก้ไขปัญหาการกระท�ำทรมานและ การบังคับสูญหายในเชิงโครงสร้างต้องสะดุดลง กระบวนการตรากฎหมายฉบับนีม้ คี วามล่าช้าเพิม่ ขึน้ ดังนัน้ จึงเสนอให้รฐั เร่งด�ำเนินการให้สอดคล้องกับอนุสญ ั ญา CAT ซึง่ ประเทศไทยเป็นภาคี โดยการตราพระราชบัญญัตปิ อ้ งกันและปราบปราม การทรมานฯ การก�ำหนดให้การกระท�ำทรมานและการบังคับสูญหายเป็นความผิดทางอาญา การศึกษาความเป็นไปได้ในการให้สตั ยาบัน อนุสญ ั ญา CPED และการจัดตัง้ กลไกการร้องเรียนและให้มกี ารสอบสวนข้อร้องเรียนเกีย่ วกับการทรมานและการบั���คับสูญหาย ซึ่งจะประกัน หรือดูแลให้เกิดการแจ้งข้อมูล ที่เป็นจริงเกี่ยวกับพฤติการณ์ของการกระท�ำ ทรมานและการบังคับสูญหาย รวมถึงการอบรม ความรู้ความเข้าใจเพิ่มเติมให้กับเจ้าพนักงาน ผูบ้ งั คับใช้กฎหมายและเจ้าหน้าด้านความมัน่ คง เพือ่ ให้เกิดความเคารพอย่างเต็มทีต่ อ่ สิทธิมนุษยชน สิทธิในกระบวนการยุติธรรม กติกา ICCPR และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้รบั รองสิทธิในกระบวนการยุตธิ รรมไว้ และรัฐได้พยายามด�ำเนิน การทั้งการแก้ไข ปรับปรุง หรือตรากฎหมายและนโยบาย ตลอดจนการส่งเสริมการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่รัฐ เพื่อให้บุคคล ทุกคนสามารถเข้าถึงสิทธิในกระบวนการยุติธรรมได้อย่างเท่าเทียมกัน และค�ำนึงถึงสิทธิของผู้ต้องหา จ�ำเลยและผู้ต้องขัง ในปี ๒๕๖๐ รัฐได้ดำ� เนินการปฏิรปู กระบวนการยุตธิ รรม ซึง่ คณะกรรมการปฏิรปู ประเทศด้านกระบวนการยุตธิ รรม ได้จดั ท�ำ แผนปฏิรปู ด้านกระบวนการยุตธิ รรม ๑๐ ด้าน การตราพระราชบัญญัตริ าชทัณฑ์ พ.ศ. ๒๕๖๐ เพือ่ ให้การด�ำเนินการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องเป็นไปตามหลักสากล การปล่อยตัวชั่วคราวโดยจัดท�ำโครงการพัฒนาระบบประเมินความเสี่ยงและก�ำกับดูแล 20 | รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๐