พ.ร.บ. ว่่าด้้วยการปรัับเป็็นพิินััย พ.ศ. 25651
มีีผลใช้้บัังคัับเมื่่�อวัันที่่� 22 มิิถุุนายน 2566 ซึ่่�งเป็็น
การปรัับเปลี่่�ยนโทษทางอาญาในกฎหมาย 204 ฉบัับ
ตามบัั ญ ชีี แ นบท้้ า ย รวมถึึ ง ข้้ อ บัั ญ ญัั ติิ ท้้ อ งถิ่่� น และ
กฎหมายเฉพาะอื่่�นที่่�กำำ�หนดให้้เปลี่่�ยนความผิิดอาญา
ที่่� มีี โ ทษปรัั บส ถานเดีี ย วให้้ เ ป็็ นม าตรการทางพิิ นัั ย
เพื่่� อ กำำ� หนดค่่ า ปรัั บ ให้้ เ หมาะสมกัั บสภ าพความผิิ ด
และฐานะทางเศรษฐกิิจ กรณีีผู้้�ที่่�มีีฐานะยากจนไม่่มีีเงิิน
ชำำ� ระค่่ า ปรัั บ อาจขอทำำ� งานบริิ ก ารสัั ง คมหรืือทำำ� งาน
สาธารณประโยชน์์แทนการชำำ�ระค่่าปรัับโดยไม่่มีกี ารกัักขััง
แทนค่่าปรัับและบัันทึึกประวััติิอาชญากร เพื่่�อเป็็นกลไก
สร้้างความเป็็นธรรมและขจััดความเหลื่่�อมล้ำำ��ทางสัังคม
รวมถึึ ง กระบวนการพิิ จ ารณาคดีี พิิ นัั ย ในชั้้� น ศาล
สามารถดำำ� เนิิ น การผ่่ า นทางระบบบริิ ก ารออนไลน์์
ศาลยุุ ติิ ธ รรม และเพิ่่� ม ความสะดวกให้้ แ ก่่ ป ระชาชน
ในการชำำ�ระค่่าปรัับเป็็นพิินััยผ่่านระบบอิิเล็็กทรอนิิกส์์
9,432
ปีี 2566
ผู้้�ยื่่�นคำำ�ขอ
7,618
11,946
7,494
ปีี 2564
11,171
02
8,681
ปีี 2563
10,767
8,316
ปีี 2562
12,997
0
ที่่�มา:
ผู้้�ได้้รัับการอนุุมััติิ
13,674
ปีี 2565
ภาพที่่� 2.1:
นอกจากนี้้� ครม. มีีมติิเมื่่�อวัันที่่� 5 กรกฎาคม 2566
เห็็นสมควรให้้ยกเลิิกการกัักขัังแทนค่่าปรัับ เพื่่�อมิิให้้
ผู้้�มีี ปัั ญ หาทางเศรษฐกิิ จต้้ อ งถููกจำำ�กัั ด เสรีี ภ าพ
โดยไม่่จำำ�เป็็น อีกี ทั้้�งเป็็นการลดภาระในด้้านงบประมาณ
ที่่� ต้้ อ งดููแลผู้้�ต้้ อ งกัั ก ขัั ง แทนค่่ า ปรัั บ โดยให้้ ทำำ� งาน
บริิการสัังคมหรืือทำำ�งานสาธารณประโยชน์์แทนค่่าปรัับ
สำำ� หรัั บ ประชาชนที่่� เ ป็็ นผู้้� เสีี ย หายหรืือจำำ� เลย
ในคดีี อ าญามีี สิิ ท ธิิ ไ ด้้ รัั บค่่ า ทดแทนและเงิิ น เยีี ย วยา
ตาม พ.ร.บ. ค่่าตอบแทนผู้้�เสีียหาย และค่่าทดแทน
และค่่ า ใช้้ จ่่ า ยแก่่ จำำ� เล��ในคดีี อ าญา พ.ศ. 2544
โดยในปีีงบประมาณ พ.ศ. 2566 มีีผู้้�เสีียหายและจำำ�เลย
ยื่่�นคำำ�ขอ 13,674 ราย อนุุมััติิจ่่ายเงิิน 9,432 ราย
(ผู้้�เสีียหาย 9,373 ราย และจำำ�เลย 59 ราย) เป็็นเงิิน
488,196,390.71 บาท เพิ่่�มขึ้้�นจากปีีที่่�ผ่่านมาร้้อยละ
23.812
การประเมิินสถานการณ์์ด้้านสิิทธิิพลเมืืองและสิิทธิิทางการเมืือง
1.1 การเข้้าถึึงกระบวนการยุุติธิ รรม
2,000
4,000
6,000
8,000
10,000
12,000
14,000
16,000
จำำ�น วนผู้้� ยื่่� น ขอความช่่ ว ยเหลืือทางการเงิิ น ในคดีีอาญาและผลการพิิ จ ารณาตาม พ.ร.บ. ค่่ า ตอบแทนผู้้� เ สีี ย หาย และค่่ า ทดแทนและค่่ า ใช้้จ่่ า ย
แก่่จำำ�เลยในคดีีอาญา พ.ศ. 2544 ในปีีงบประมาณ พ.ศ. 2562 - 2566
กรมคุ้้�มครองสิิทธิิและเสรีีภาพ
1เป็็ น กฎหมายกลางในการปรัั บ เป็็ น พิิ นัั ย
โดยเปลี่่�ยนความผิิดอาญาที่่�มีีโทษปรัับสถานเดีีย วและความผิิดที่่�มีีโทษปรัับ ทางปกครอง
ที่่�บัังคัับใช้้อยู่่�ในปััจจุุบัันเป็็นความผิิดทางพิินััย ซึ่่�งหลัักเกณฑ์์ในการกำำ�หนดค่่าปรัับพิินััยต้้องพิิจารณาให้้เหมาะสมกัับข้้อเท็็จจริิง ดัังนี้้� 1) ระดัับ
ความรุุนแรงของผลกระทบที่่�เกิิดกัับชุุมชนหรืือสัังคม และพฤติิการณ์์อื่่�นที่่�เกี่่�ยวกัับสภาพความผิิด 2) ความรู้้�สึึกผิิดชอบ อายุุ ประวััติิ ความประพฤติิ
การศึึกษา อาชีีพ การกระทำำ�ความผิิด และสิ่่�งที่่�เกี่่�ยวกัับผู้้�กระทำำ�ความผิิด 3) ผลประโยชน์์ที่่�ผู้้�กระทำำ�ความผิิดหรืือบุุคคลอื่่�นที่่�ได้้รัับจากการกระทำำ�
ความผิิด และ 4) สถานะทางเศรษฐกิิจของผู้้�กระทำำ�ความผิิด.
2จาก สรุุปการช่่วยเหลืือทางการเงิินแก่่ผู้้�เสีียหายและจำำ�เลยในคดีีอาญา ข้้อมููล ณ วัันที่่� 1 พฤศจิิกายน 2566, โดย สำำ�นัักงานช่่วยเหลืือ
ทางการเงิินแก่่ผู้้�เสีียหายในคดีีอาญา กรมคุ้้�มครองสิิทธิิและเสรีีภาพ, 23 พฤศจิิกายน 2566. สืืบค้นจ
้ าก https://ww2-api.rlpd.go.th/File/Document
content/ef54967d-3911-4856-f160-08dbea390f19/20231121041854.pdf
31