๑.๑ ความเป็นมา คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) จัดตั้งขึ้นตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๑๙๙ และตามพระราชบัญญัตคิ ณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึง่ มีผลบังคับใช้ เมือ่ วันที่ ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๔๒ โดยได้มพี ระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตัง้ กสม. ชุดแรก ในวันที่ ๑๓ กรกฎาคม ๒๕๔๔ และวันที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๕๔๔ มีวาระการด�ำรงต�ำแหน่ง ๖ ปี ในช่วงการปฏิบตั หิ น้าทีข่ อง กสม. ชุดแรก ได้เกิดการรัฐประหาร ขึ้นเมื่อวันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙ โดยคณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็น ประมุข และได้ยกเลิกรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ โดย กสม. ชุดแรกยังคงปฏิบัติหน้าที่ต่อไปตาม พระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ ต่อมา เมื่อวันที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๐ได้มีการประกาศ ใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ มาตรา ๒๕๖ ซึ่งก�ำหนดให้ กสม. เป็นองค์กรอื่นตามรัฐธรรมนูญ อันประกอบด้วย ประธานกรรมการ ๑ คน และกรรมการอืน่ อีก ๖ คน ซึง่ พระมหากษัตริยท์ รงแต่งตัง้ ตามค�ำแนะน�ำของวุฒสิ ภา มีวาระการด�ำรงต�ำแหน่ง ๖ ปี และด�ำรงต�ำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ซึง่ เป็นช่วงเวลาที่ กสม. ชุดแรกครบวาระการด�ำรงต�ำแหน่ง ๖ ปีแล้ว แต่ยังคงต้องปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมีการสรรหา กสม. ชุดที่ ๒ แล้วเสร็จ ต่อมา เมือ่ วันที่ ๒๕ มิถนุ ายน ๒๕๕๒ ได้มพี ระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตัง้ กสม. ชุดที่ ๒ มีผล ให้กสม. ชุดแรก พ้นจากการปฏิบัติหน้าที่ และ กสม. ชุดที่ ๒ ได้รับหน้าที่ปฏิบัติหน้าที่ ตั้งแต่วันที่ ๒๕ มิถุนายน ๒๕๕๒ เป็นต้นมา ในช่วง การปฏิบัติหน้าที่ของ กสม. ชุดที่ ๒ ได้เกิดเหตุการณ์ความขัดแย้งทางการเมือง ท�ำให้คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) น�ำโดย พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา เข้าควบคุมอ�ำนาจในการบริหารประเทศเมือ่ วันที่ ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๕๗ และมีประกาศ คสช. ฉบับที่ ๑๑/๒๕๕๗ ให้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ สิ้นสุดลง ยกเว้น หมวด ๒ และให้องค์กร อิสระ และองค์กรอื่นตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ ยังคงปฏิบัติหน้าที่ต่อไป ซึ่งเป็นผลให้ กสม. ชุดที่ ๒ ยังคงปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ตามพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ จนกว่าจะมี พระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตัง้ กสม. ชุดใหม่ ให้เข้ามาปฏิบตั หิ น้าที่ และต่อมาได้มปี ระกาศ คสช. ฉบับที่ ๔๘/๒๕๕๗ ลงวันที่ ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๗ เรื่อง การสรรหาบุคคลเพื่อด�ำรงต�ำแหน่งแทนต�ำแหน่งที่ว่าง ก�ำหนดว่าในกรณีที่จ�ำเป็นต้อง สรรหาผูด้ ำ� รงต�ำแหน่งตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ... หรือกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติแทนต�ำแหน่งทีว่ า่ ง ให้ดำ� เนินการสรรหา ผูด้ ำ� รงต�ำแหน่งดังกล่าวตามหลักเกณฑ์และวิธกี ารทีเ่ คยด�ำเนินการตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ หากในการสรรหาไม่มผี ดู้ ำ� รงต�ำแหน่งซึง่ ต้องมีในคณะกรรมการสรรหาให้คณะกรรมการสรรหาประกอบด้วยกรรมการเท่าทีม่ อี ยู่ โดยที่ กสม. ชุดที่ ๒ จะครบวาระการด�ำรงต�ำแหน่งเมือ่ วันที่ ๒๔ มิถนุ ายน ๒๕๕๘ แต่เนือ่ งจากกระบวนการสรรหา กสม. ชุดที่ ๓ ยังด�ำเนินการไม่แล้วเสร็จ ท�ำให้ กสม. ชุดที่ ๒ ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง กสม. ชุดที่ ๓ และเมื่อวันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๘ ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง กสม. ชุดที่ ๓ ทั้งนี้ กสม. ชุดที่ ๓ ได้เข้ารับหน้าทีเ่ มือ่ วันที่ ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๘ โดยมีวาระการด�ำรงต�ำแหน่ง ๖ ปี นับแต่วนั ทีพ่ ระมหากษัตริย์ ทรงแต่งตั้ง ด�ำรงต�ำแหน่งได้เพียงวาระเดียว ซึ่งจะครบว���ระการด�ำรงต�ำแหน่งในวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ ๑.๒ อำ�นาจหน้าที่ พระราชบัญญัตคิ ณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๑๕ ได้บญั ญัตอิ ำ� นาจหน้าทีข่ อง กสม. ไว้ ดังนี้ (๑) ส่งเสริมการเคารพและการปฏิบัติตามหลักสิทธิมนุษยชนทั้งในระดับประเทศและระหว่างประเทศ (๒) ตรวจสอบและรายงานการกระท�ำหรือการละเลยการกระท�ำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน หรืออัน ไม่เป็นไปตามพันธกรณีระหว่างประเทศเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยเป็นภาคี และเสนอมาตรการการแก้ไข รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ 2 ประจำ�ปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๙