รายงานการประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี ๒๕๕๘
๓.๒.๒
๑
การซ้อมทรมาน และการสูญหายโดยถูกบังคับ
หลักการด้านสิทธิมนุษยชน
สิ ท ธิ ที่ จ ะไม่ ถู ก กระท� ำ ทรมานเป็นสิทธิและเสรีภาพในชีวิต
และร่ า งกายซึ่ ง ได้ รั บ การรั บ รองตามหลั ก การในรั ฐ ธรรมนู ญ
แห่งราชอาณาจักรไทย รวมทั้งพันธกรณีระหว่างประเทศด้าน
สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนที่ ป ระเทศไทยเป็ น ภาคี โดยรั ฐ ธรรมนู ญ แห่ ง
ราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๕๐ มาตรา ๓๒ ได้ก�ำหนด
หลักการว่าบุคคลย่อมมีสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและร่างกาย และ
บุคคลมีสทิ ธิทจี่ ะไม่ถกู กระท�ำทรมาน กติกา ICCPR ข้อ ๗ รับรองว่า
บุ ค คลจะถู ก ทรมาน หรื อ ได้ รั บ การปฏิ บั ติ หรื อ การลงโทษ
ที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือต�่ำช้ามิได้ และข้อ ๑๐ ข้อย่อยที่ ๑
ก�ำหนดให้บุคคลทั้งปวงที่ถูกลิดรอนเสรีภาพต้องได้รับการปฏิบัติ
ด้ ว ยความมี ม นุ ษ ยธรรม และเคารพในศั ก ดิ์ ศ รี แ ต่ ก� ำ เนิ ด ของ
ความเป็นมนุษย์ อนุสัญญา CAT ข้อ ๒ ก�ำหนดว่า ห้ามไม่ให้มีการ
ทรมานในรัฐภาคีในทุกสถานการณ์ ข้อ ๔ ก�ำหนดว่ารัฐต้องด�ำเนิน
การให้การกระท�ำทั้งหลายที่เป็นการทรมานเป็นความผิดภายใต้
กฎหมายอาญา นอกจากนี้ คณะกรรมการประจ�ำกติกา ICCPR
ได้มีความเห็นทั่วไปฉบับที่ ๒๑ เกี่ยวกับข้อ ๑๐ แห่งกติกานี้ว่า
เมื่อรัฐท�ำให้บุคคลเสียอิสรภาพจึงมีหน้าที่ดูแลสภาพความเป็นอยู่
และสวัสดิภาพของบุคคลเหล่านั้น ผู้ถูกคุมขังต้องไม่ถูกท�ำให้มี
ความยากล�ำบากอืน่ ใดมากกว่าการถูกจ�ำกัดอิสรภาพ และอนุสญ
ั ญา
ระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการหาย
สาบสูญโดยถูกบังคับ๔๖ ข้อ ๗ ข้อย่อยที่ ๑ ก�ำหนดให้รัฐภาคีแต่ละ
รัฐต้องก�ำหนดให้การกระท�ำให้บุคคลหายสาบสูญโดยถูกบังคับ
เป็นความผิดทีล่ งโทษได้ โดยมีบทลงโทษทีเ่ หมาะสม และโดยค�ำนึง
ถึงความร้ายแรงอย่างยิ่งของความผิดดังกล่าว
๒ สถานการณ์ทั่วไป
ประเทศไทยได้เข้าเป็นภาคีในอนุสัญญา CAT ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๐ ในการผลักดันให้มีการปฏิบัติ
ตามอนุสัญญาดังกล่าว กระทรวงยุติธรรมได้มีการด�ำเนินการ ดังนี้ ยกร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการบังคับ
บุคคลให้สูญหาย พ.ศ. .... ซึ่งในระหว่างเดือนมกราคม ๒๕๕๙ ยังอยู่ระหว่างการพิจารณาของคณะรัฐมนตรี จัดอบรมและหลักสูตรการฝึก
อบรมตามอนุสัญญาฉบับนี้ น�ำหลักการเกี่ยวกับการป้องกันการทรมานมาไว้ในแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๑)
ที่อยู่ในส่วนแผนสิทธิมนุษยชนด้านกระบวนการยุติธรรม โดยให้มีกิจกรรม เช่น เผยแพร่ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน
ต่อบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมและประชาชน สอบสวนข้อกล่าวหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยทุกฝ่ายในจังหวัดชายแดนภาคใต้
และด�ำเนินการเพือ่ ปรับปรุงสถานการณ์ภาคใต้เพือ่ น�ำไปสูก่ ารยกเลิกการใช้กฎหมายพิเศษด้านความมัน่ คง ก�ำหนดนิยามของ “การทรมาน”
ในประมวลกฎหมายอาญา ออก���ฎหมายให้การทรมานเป็นความผิดอาญา แก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องทั้งหมดให้สอดคล้องกับอนุสัญญา
CAT ปรับปรุงกลไกการตรวจสอบร้องเรียนเรื่องการทรมานภายในประเทศให้เป็นกลางและเป็นอิสระภายในปี ๒๕๖๑๔๗ นอกจากนี้
๔๖ UN Human Rights Committee (HRC), CCPR General Comment No.21 Article10 (Humane Treatment of Persons Deprived of Their Liberty), 10 เมษายน ๒๕๓๕ ดูราย
ละเอียดได้ที่ <www.refworld.org/docid/453883fb11.html> (เข้าดู ณ วันที่ ๑๐ เมษายน ๒๕๕๙)
๔๗ กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม ๒๕๕๖, แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ ๓ (๒๕๕๗-๒๕๖๑) หน้า ๓๗-๓๘
45