อีกแขนงหนึง่ ทัง้ ยังสามารถพัฒนาให้เกิดประโยชน์สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ และการประกอบอาชีพ โดยไม่กระทบกับวิถชี วี ติ ความเป็นอยู่ของผู้คน หรือไปละเมิดสิทธิในทรัพย์สิน ที่อยู่อาศัย อาชีพ ตลอดจนสิทธิทางวัฒนธรรมอีกด้วย (๓) ความเร่งด่วนของเรื่อง เห็นสมควรเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณารายงานดังกล่าว เพื่อให้พิจารณามอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด�ำเนินการตามข้อเสนอแนะในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนให้มีผลเป็นรูปธรรมโดยเร็ว (๔) สาระส�ำคัญของเรื่อง (๔.๑) สภาพปัญหา ด้วยเหตุที่มีการเปลี่ยนแปลงสภาพทางเศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งวัฒนธรรมและวิถีการด�ำรงชีวิตของ ผูค้ นอย่างต่อเนือ่ งและรวดเร็ว ก่อให้เกิดการพัฒนาเมืองใหม่ทไี่ ม่สอดคล้องกับการอนุรกั ษ์ มีการเปลีย่ นแปลงในทางกายภาพ ของอาคารสิ่งปลูกสร้าง และความเป็นอยู่ของผู้คนในพื้นที่นั้น ๆ ท�ำให้มีผลกระทบอย่างมีนัยส�ำคัญต่อคุณค่าและเอกลักษณ์ ของย่านเก่าหรือชุมชนดั้งเดิมซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความส�ำคัญทางด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของชาติ โดยจะเห็นได้จาก รูปแบบของอาคารบ้านเรือนทีม่ กี ารดัดแปลงต่อเติมหรือก่อสร้างขึน้ มาใหม่ในรูปแบบทีด่ ทู นั สมัยแต่ไม่กลมกลืนกับสิง่ ปลูกสร้าง เดิม การเปลี่ยนแปลงวิถีการด�ำรงชีวิตและลักษณะเฉพาะของชุมชนดั้งเดิมที่เริ่มจะจางหายไป อาคารสถาปัตยกรรมเก่าแก่ อันทรงคุณค่าซึง่ เป็นเอกลักษณ์ของย่านเก่าทีไ่ ม่ได้รบั การอนุรกั ษ์ ขาดการดูแลอย่างเหมาะสม หรือถูกรือ้ ทิง้ ไปและถูกแทนที่ ด้วยอาคารหรือสิ่งก่อสร้างสมัยใหม่ โดยที่ในปัจจุบันไม่มีกฎหมายเพื่อใช้ส�ำหรับปกป้องดูแลหรืออนุรักษ์พื้นที่ซึ่งเป็นย่านเก่า ที่เป็นองค์รวม ขณะนี้มีกฎหมายส�ำคัญที่เกี่ยวข้องอย่างน้อย ๖ ฉบับ ได้แก่ พระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลป วัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๐๔ พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. ๒๕๑๘ พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. ๒๕๒๒ พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๓ พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๓๕ และระเบียบส�ำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์และเมืองเก่า พ.ศ. ๒๕๔๖ โดย กฎหมายแต่ละฉบับก็จะมีเจตนารมณ์ที่แตกต่างกัน ไม่มีกฎหมายฉบับใดใช้บังคับได้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด แต่ละฉบับมีข้อ จ�ำกัดหรือจุดอ่อนในตัวเองที่ต้องอาศัยกฎหมายฉบับอื่นเข้ามาเสริมซึ่งกันและกัน ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องมีการวางแผนเพื่อ การพัฒนาพืน้ ทีโ่ ดยไม่ยดึ โยงหรือให้ความส�ำคัญกับการอนุรกั ษ์ยา่ นเก่า และขาดการมีสว่ นร่วมของประชาชนในพืน้ ที่ ราชการ ส่วนกลางและราชการส่วนท้องถิน่ ท�ำงานไม่ประสานสอดคล้องกันและขาดการบูรณาการระหว่างกัน รวมทัง้ การเปลีย่ นแปลง สภาพทางเศรษฐกิจและสังคม ท�ำให้ทดี่ นิ มีราคาสูงขึน้ มีการเข้ามาของกลุม่ ทุน หรือการพัฒนาพืน้ ทีโ่ ดยเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ ท�ำให้ระบบชุมชนเดิมไม่สามารถด�ำรงอยู่ได้ มีการรื้อย้ายย่านเก่าที่เป็นอารยธรรมออกไป (Gentrification) แม้ภาคประชา สังคมและภาควิชาการ มีการร่วมมือกันเพื่อการคุ้มครองและอนุรักษ์ย่านเก่า แต่ไม่มีช่องทางหรืออ�ำนาจในการขับเคลื่อนให้ เป็นรูปธรรม จึงต้องแสวงหาความร่วมมือจากภาครัฐซึง่ ค่อนข้างยากทีจ่ ะประสบความส�ำเร็จ เนือ่ งจากมีขอ้ จ�ำกัดหลายประการ เช่น ข้อจ�ำกัดด้านกฎหมายของแต่ละหน่วยงาน ข้อจ�ำกัดด้านงบประมาณ เป็นต้น ในขณะทีป่ ระเทศทีพ่ ฒ ั นาแล้วจะมีการตรา กฎหมายเกี่ยวกับการอนุรักษ์ย่านเก่าที่แยกออกมาจากกฎหมายเกี่ยวกับการอนุรักษ์โบราณสถาน โดยให้ความส�ำคัญหรือ กระจายอ�ำนาจให้แก่องค์กรปกครองท้องถิน่ โดยการมีสว่ นร่วมของประชาชนหรือชุมชนในท้องถิน่ นัน้ ๆ เช่น ประเทศอังกฤษ มีกฎหมายเกี่ยวกับการอนุรักษ์โบราณสถานและพื้นที่ทางโบราณคดี ส่วนการอนุรักษ์อาคารที่มีคุณค่าทางสถาปัตยกรรม ที่ส่วนใหญ่ยังมีคนอาศัยอยู่หรือใช้ประโยชน์ จะอาศัยกฎหมายผังเมือง โดยมีการขึ้นบัญชีอาคารส�ำคัญและพื้นที่อนุรักษ์ ซึง่ มีการถ่ายโอนอ�ำนาจให้รฐั บาลท้องถิน่ เป็นผูด้ ำ� เนินการ ประเทศสหรัฐอเมริกามีกฎหมายเกีย่ วกับการอนุรกั ษ์โบราณสถาน เมื่อ ค.ศ. ๑๙๐๖ (๒๔๔๙) แต่จ�ำกัดเฉพาะที่รัฐมีกรรมสิทธิ์ ต่อมาปี ค.ศ. ๑๙๖๖ (๒๕๐๙) มีกฎหมายอนุรักษ์ประวัติศาสตร์ ชาติ ท�ำให้สามารถประกาศย่านประวัตศิ าสตร์ ซึง่ มีการถ่ายโอนอ�ำนาจให้รฐั บาลท้องถิน่ เป็นผูด้ ำ� เนินการ ญีป่ นุ่ มีการบูรณาการ กฎหมายเกีย่ วกับการอนุรกั ษ์ไว้ในฉบับเดียวกัน เรียกว่ากฎหมายอนุรกั ษ์ทรัพย์สนิ ทางวัฒนธรรม ซึง่ แบ่งเป็นหลายประเภททัง้ ที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้ มีการขึ้นทะเบียนย่านอนุรักษ์โดยรัฐบาลท้องถิ่นด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน เป็นต้น รายงานผลการปฏิบัติงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ 44 ประจำ�ป��งบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๙