คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand
94
ผลกระทบที่เกิดขึ้นโดยเมื่อวันที่ 12 - 14 มิถุนายน 2562 ตัวแทนชาวบ้าน 5 หมู่บ้านในจังหวัดอุดรมีชัย ประเทศ
กัมพูชา ได้ยนื่ ฟ้องเป็นคดีแบบกลุม่ ต่อศาลแพ่งกรุงเทพ โดยกล่าวอ้างว่าบริษทั เอกชนของไทยแห่งหนึง่ ทีเ่ ข้าไปประกอบ
ธุรกิจในกัมพูชามีการจัดการพืน้ ทีส่ มั ปทานราว 58,000 ไร่ โดยมีการไล่รอ้ื และเผาท�ำลายทรัพย์ เป็นผลให้ชาวบ้านทีเ่ ป็น
เกษตรกรและมีฐานะยากจนในราชอาณาจักรกัมพูชาประมาณ 700 ครอบครัวได้รับความเดือดร้อน ต่อมา ศาลชั้นต้น
มีคำ� สัง่ ไม่รบั พิจารณาคดีเป็นคดีแบบกลุม่ เนือ่ งจากเห็นว่าอาจมีอปุ สรรคด้านภาษาในการพิจารณาคดี แต่ผรู้ อ้ งสามารถ
ฟ้องคดีแบบปกติได้ ซึ่งมีรายงานว่าทนายโจทก์จะอุทธรณ์ค�ำสั่งศาลต่อไป194
ที่ผ่านมา กสม. ได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการประกอบกิจการของผู้ลงทุนไทยหลายกรณี และเคยมี
ข้อเสนอแนะมาตรการเพือ่ ป้องกันปัญหาดังกล่าว เมือ่ ปี 2558 ว่า รัฐบาลควรมีการจัดตัง้ กลไกในการก�ำกับดูแลการลงทุน
ในต่างประเทศของผูล้ งทุนสัญชาติไทย และน�ำหลักการชีแ้ นะฯ มาเป็นกรอบในการด�ำเนินการ รวมทัง้ หากรัฐบาลประสงค์
จะแสดงเจตนารมณ์ทางการเมืองในระดับทีส่ งู ขึน้ ก็อาจพิจารณาใช้เครือ่ งมือเชิงนโยบาย อาทิ การจัดท�ำแผนปฏิบตั กิ าร
ระดับชาติวา่ ด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน ซึง่ คณะรัฐมนตรีได้มมี ติเมือ่ วันที่ 16 พฤษภาคม 2559 รับทราบข้อเสนอแนะนี้
และเมื่อพิจารณาแผนปฏิบัติระดับชาติฯ ในด้านการลงทุนระหว่างประเทศและบรรษัทข้ามชาติ แม้จะไม่มีการ
จัดตัง้ กลไกก�ำกับดูแลการลงทุนของไทยในต่างประเทศตามที่ กสม. เสนอ แต่พบว่า มีกจิ กรรมทีจ่ ะมีสว่ นช่วยป้องกันการ
ละเมิดสิทธิมนุษยชนของผู้ลงทุนไทยในต่างประเทศหลายกิจกรรม เช่น การสร้างความตระหนักแก่ผู้ประกอบการไทย
ที่จะไปลงทุนในต่างประเทศในการเคารพหลักสิทธิมนุษยชน การส่งเสริมให้ความส�ำคัญกับการประกอบธุรกิจที่ส่ง
ผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม และการก�ำหนดแนวทางป้องกันการละเมิดสิทธิมนุษยชนในโครงการลงทุนของ
รัฐวิสาหกิจและธุรกิจไทยในต่างประเทศ รวมทั้งกลไกการร้องเรียน เป็นต้น
บทประเมินสถานการณ์และข้อเสนอแนะ
กสม. มีความยินดีทรี่ ฐั บาลได้ประกาศใช้แผนปฏิบตั กิ ารระดับชาติวา่ ด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน เป็นประเทศแรก
ในเอเชีย ซึง่ เป็นการยืนยันถึงเจตนารมณ์ของรัฐบาลในการส่งเสริมการท�ำธุรกิจทีเ่ คารพสิทธิมนุษยชนอย่างเป็นรูปธรรม
ประเด็นหลัก 4 ประเด็นที่ก�ำหนดในแผนปฏิบัติการฯ ล้วนเป็นประเด็นส�ำคัญที่สมควรได้รับการดูแลแก้ไข ทั้งประเด็น
เรื่องแรงงานซึ่งมีความท้าทายในเรื่องของการบังคับใช้กฎหมายคุ้มครองแรงงานอย่างมีประสิทธิผล การคุ้มครอง
แรงงานนอกระบบ และการปรับปรุงพัฒนากฎหมายในบางเรื่องให้สอดคล้องกับมาตรฐานระหว่างประเทศมากยิ่งขึ้น
เช่น สิทธิในการรวมตัวและการเจรจาต่อรอง เป็นต้น ส่วนอีก 3 ประเด็น คือ ด้านชุมชน ที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติ และ
สิง่ แวดล้อม ด้านนักปกป้องสิทธิมนุษยชน และด้านการลงทุนระหว่างประเทศ เป็นกรณีทกี่ ารประกอบธุรกิจส่งผลกระทบ
ต่อสุขภาพ ความปลอดภัยในชีวิต และวิถีชีวิตของชุมชน และยังคงเป็นปัญหาในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ กสม. จึงหวังว่า
แผนปฏิบัติการระดั���ชาติฯ จะน�ำไปสู่การแก้ไขปัญหาดังกล่าว รวมทั้งท�ำให้ผู้ประกอบการด�ำเนินธุรกิจโดยค�ำนึงถึง
สิทธิมนุษยชนมากขึ้น ในการนี้ กสม. มีข้อเสนอแนะ ดังนี้
194
จาก ขอเชิญร่วมสังเกตการณ์ การไต่สวนคดี กรณีชาวบ้านจาก #กัมพูชา ยื่นฟูอง #คดีแบบกลุ่ม [อ้างอิงจาก
สถานะเฟซบุ๊ก], โดย ETO Watch Coalition เครือข่ายติดตามการลงทุนไทยและความรับผิดชอบข้ามพรมแดน, 2562,
11 มิถุนายน. สืบค้นจาก https://www.facebook.com/ETOWatchCoalition/posts/2321477287967195/