67
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๒
ในเมืองภายใต้แผนแม่บทดังกล่าว ข้อมูลปี 2562 จากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน107 พบว่ามีจ�ำนวนชุมชน
แออัดจ�ำนวน 6,450 ชุมชน มีประชากรอาศัยอยู่ในชุมชนแออัดทั่วประเทศจ�ำนวน 701,702 ครัวเรือน
(อัตราเฉลี่ย 1 ครัวเรือน มีสมาชิก 4 คน) 2,806,808 คน คิดเป็นร้อยละ 4.03 ของประชากรทั้งประเทศ
ส่วนในกรุงเทพมหานครมีจ�ำนวนชุมชนแออัด 1,278 ชุมชน 210,345 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 19.81 ของ
จ�ำนวนครัวเรือนในกรุงเทพมหานคร108 ซึ่งตามแผนแม่บทการพัฒนาที่อยู่อาศัยเห็นว่าครัวเรือนหรือประชาชน
ที่อาศัยอยู่ในชุมชนแออัดเหล่านี้มีปัญหาความไม่มั่นคงในที่อยู่อาศัยและการเข้าถึงสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน ได้แก่
น�้ำประปาและไฟฟ้า ส�ำหรับชุมชนที่อยู่ในกรุงเทพมหานคร มีนโยบายจัดให้มีการเข้าถึงน�้ำประปาและไฟฟ้าให้กับ
ทุกชุมชนไม่ว่าชุมชนนั้นจะอยู่อาศัยบนที่ดินของรัฐหรือเอกชนโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เนื่องจากเห็นว่าเป็น
สิ่งจ�ำเป็นต่อการด�ำรงชีวิตในเขตเมือง 109
บทประเมินสถานการณ์และข้อเสนอแนะ
รัฐบาลมีนโยบายส่งเสริมการจ้างงานในกลุ่มประชากรที่อาจเข้าถึงโอกาสในการท�ำงานน้อยกว่าประชากร
ทัว่ ไป เช่น กลุม่ แรงงานนอกระบบ กลุม่ ผูส้ งู อายุ และกลุม่ ผูพ้ น้ โทษ รวมทัง้ ส่งเสริมการท�ำงานของนักเรียน นักศึกษา
เพื่อให้มีประสบการณ์ท�ำงานก่อนเข้าสู่ตลาดแรงงาน ทั้งโดยการพัฒนาศักยภาพและการช่วยจัดหางาน อย่างไรก็ดี
ปัญหาการค้าระหว่างประเทศในปี 2562 ได้เริ่มส่งผลกระทบต่อสภาวะเศรษฐกิจในประเทศและส่งผลให้มี
107
ข้อมูลจากส�ำนักบ้านมั่นคง สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน ส่งข้อมูลให้ทางจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ เมื่อวันที่
11 กันยายน 2562 เพือ่ ประกอบการชีแ้ จงในการประชุมเพือ่ รับฟังความคิดเห็นหน่วยงานทีเ่ กีย่ วข้องเพือ่ จัดท�ำรายงานประเมิน
สถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศไทยประจ�ำปี 2562
108
จาก ยุทธศาสตร์การพัฒนาที่อยู่อาศัยระยะ ๒๐ ปี (๒๕๖๐ - ๒๕๗๙), โดย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความ
มั่นคงของมนุษย์, น. 18, 2562. สืบค้นจาก http://ebooks.m-society.go.th/ebooks/download/325
109
จาก การสัมมนารับฟังความคิดเห็นและข้อมูลสถานการณ์สทิ ธิมนุษยชนเพือ่ ประกอบการพิจารณาจัดท�ำรายงาน
ผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๒ เมื่อวันที่ 4 กันยายน 2562 จัดโดย ส�ำนักเฝ้าระวัง
และประเมินสถานการณ์สิทธิมนุษยชน ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.
110
แหล่งเดิม.
บทที่
3
การประเมินสถานการณ์
สิทธิด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
ปัญหาที่พบ คือ ชุมชนในเขตจังหวัดอื่นการเข้าถึงสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานเป็นไปตามกฎหมาย
ที่เกี่ยวข้องโดยผู้ขอใช้น�้ำประปาและไฟฟ้าจะต้องเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายในอสังหาริมทรัพย์
(บ้านและที่ดิน) หรือได้รับความยินยอมจากเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ กรณีชุมชนแออัดหลายแห่งในจังหวัดอื่น ๆ
จึงไม่อาจได้รบั สาธารณูปโภคขัน้ พืน้ ฐานเหล่านี้ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนได้ทำ� การส�ำรวจและเสนอเพือ่ ขอรับการ
สนับสนุนงบประมาณด้านการติดตั้งระบบไฟฟ้าและประปาในปี 2562 ใน 50 จังหวัด 125 ชุมชน รวม 13,295
ครัวเรือน110 สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) เป็นองค์กรมหาชนของรัฐ สังกัด พม. มีอ�ำนาจหน้าที่พิเศษ
ในการให้สร้างความมั่นคงและคุณภาพชีวิตให้แก่ชุมชนหรือประชาชนที่อาศัยอยู่ในที่ดินโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
เช่น ที่ดินของเอกชนหรือของรัฐ โดย พอช. จะต้องจัดท�ำกระบวนการขออนุมัติในการจัดท�ำโครงการบ้านมั่นคงและ
ได้รบั อนุมตั ใิ ห้ใช้ทดี่ นิ จากเอกชนหรือหน่วยงานเจ้าของทีด่ นิ ก่อน แต่ในหลายพืน้ ทีช่ มุ ชนหรือประชาชนไม่ได้ดำ� เนินการ
ขอสาธารณูปโภคโดยผ่านโครงการบ้านมัน่ คงของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชุน หรือเจ้าของทีด่ นิ ไม่อนุญาต เช่น กรณี
ชุมชนชาวเลหาดราไวย์ เจ้าของที่ซึ่งเป็นเอกชนไม่อนุญาตใช้ที่ดิน จึงขอใช้น�้ำประปาและไฟฟ้าไม่ได้