คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
National Human Rights Commission of Thailand
46
2.2 การกระท�ำทรมานและการบังคับสูญหาย
ภาพรวม
อนุสัญญา CAT เป็นอนุสัญญาที่มุ่งคุ้มครองบุคคลจากการถูกทรมานหรือได้รับการปฏิบัติโดยมิชอบ
โดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยข้อ 1 ของอนุสัญญาฯ ได้ก�ำหนดนิยามของค�ำว่า “การทรมาน” ที่ใช้ในอนุสัญญานี้
และข้อ 2 ได้วางหลักการว่าไม่มพี ฤติการณ์พเิ ศษ ภาวะสงคราม หรือสภาวะฉุกเฉินสาธารณะใดทีส่ ามารถยกขึน้
เป็นข้ออ้างส�ำหรับการทรมานได้ นอกจากนั้น อนุสัญญาฯ ได้ก�ำหนดหน้าที่ของรัฐภาคีในการด�ำเนินมาตรการ
ที่จ�ำเป็นเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการทรมาน ซึ่งรวมถึงการก�ำหนดให้การกระท�ำทรมานตามความหมายที่ใช้
ในอนุสญ
ั ญาฯ เป็นความผิดและมีบทก�ำหนดโทษทีเ่ หมาะสมกับความร้ายแรงของการกระท�ำดังกล่าว การทบทวน
กฎเกณฑ์ ค�ำสั่ง วิธีการหรือแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการไต่สวน จับกุม คุมขังและจ�ำคุกบุคคลเพื่อป้องกันการทรมาน
การด�ำเนินการสืบสวนโดยพลันและปราศจากความล�ำเอียงเมือ่ มีมลู เหตุอนั สมเหตุสมผลทีเ่ ชือ่ ได้วา่ มีการกระท�ำ
ทรมานเกิดขึ้น และการประกันว่าผู้ถูกกระท�ำทรมานจะได้รับค่าสินไหมทดแทนที่เป็นธรรม
ส่วนอนุสัญญา CPED มีวัตถุประสงค์เพื่อคุ้มครองบุคคลจากการถูกบังคับให้สูญหายโดยเจ้าหน้าที่รัฐ
โดยได้ก�ำหนดหลักการห้ามการบังคับบุคคลให้สูญหายและก�ำหนดหน้าที่รัฐในการป้องกันและปราบปราม
การบังคับบุคคลให้สูญหายในท�ำนองเดียวกันกับอนุสัญญา CAT นอกจากนี้ ยังได้ก�ำหนดแนวปฏิบัติเกี่ยวกับ
การควบคุมตัวบุคคลและก�ำหนดสิทธิของเหยื่อที่ถูกบังคับให้สูญหายในการได้รู้ความจริงเกี่ยวกับรายละเอียด
และชะตากรรมของบุคคลผูถ้ กู บังคับให้สญ
ู หาย ประเทศไทยได้ลงนามในอนุสญ
ั ญานีเ้ มือ่ วันที่ 9 มกราคม 2555
และอยู่ระหว่างการด�ำเนินการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฯ
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 28 รับรองสิทธิและเสรีภาพในชีวิตและ
ร่างกาย และบัญญัติห้ามการทรมาน ทารุณกรรม หรือการลงโทษด้วยวิธีการโหดร้ายหรือไร้มนุษยธรรม มาตรา
25 วรรคสี่ รับรองว่าบุคคลซึ่งถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพย่อมมีสิทธิได้รับการเยียวยาหรือช่วยเหลือจากรัฐ
ตามที่กฎหมายบัญญัติ
คณะกรรมการประจ�ำอนุสัญญา CAT มีข้อสังเกตและข้อเสนอแนะต่อรายงานการปฏิบัติตามอนุสัญญาฯ
ของประเทศไทยเมือ่ เดือนมิถนุ ายน 2557 ในประเด็นต่าง ๆ รวมถึงการเสนอว่า รัฐภาคีควรก�ำหนดให้การทรมาน
ตามค�ำนิยามในอนุสญ
ั ญาฯ เป็นความผิดเฉพาะไว้ในกฎหมาย รวมทัง้ ระบุวา่ ไม่มพี ฤติการณ์พเิ ศษ ภาวะสงคราม
หรือสภาวะฉุกเฉินสาธารณะใดทีย่ กขึน้ เป็นข้ออ้างส�ำหรับการทรมาน ให้มกี ารสืบสวนการทรมานและการปฏิบตั ิ
โดยมิชอบต่อบุคคลที่อยู่ภายใต้การควบคุมของเจ้าหน้าที่ทหารและต�ำรวจทั้งในจังหวัดชายแดนภาคใต้และ
ในพื้นที่อื่น ๆ ทั่วประเทศและมีการลงโทษผู้กระท�ำผิดตามความร้ายแรงของการกระท�ำ ให้มีมาตรการคุ้มครอง
สิทธิของผู้ถูกควบคุมตัวโดยเจ้าหน้าที่รัฐและประกันว่ามาตรการดังกล่าวได้รับการปฏิบัติจริง ให้มีการสืบสวน
เมื่อมีเหตุควรเชื่อได้ว่ามีบุคคลถูกบังคับให้สูญหาย ให้มีการชี้แจงข้อมูลกรณีบุคคลถูกบังคับให้สูญหายที่อยู่ใน
การติดตามตรวจสอบของคณะท�ำงานเรื่องการบังคับบุคคลให้สูญหายของสหประชาชาติ รวมทั้งให้เร่งรัด
การเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา CPED
นอกจากนี้ คณะกรรมการประจ�ำกติกา ICCPR มีข้อเสนอแนะต่อรายงานการปฏิบัติตามกติกา ICCPR
ของประเทศไทยเมือ่ เดือนเมษายน 2560 ว่า รัฐภาคีควรสืบสวนโดยพลันและเป็นกลางกรณีมรี ายงานหรือมีการ
ร้องเรียนว่ามีการกระท�ำทรมานหรือบังคับให้บุคคลสูญหาย ให้การเยียวยาแก่ผู้เสียหายและประกันว่าจะไม่มี
การกระท�ำซ�ำ้ อีก แ��ะแสดงความกังวลต่อความล่าช้าในการประกาศใช้กฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปราม
การทรมานและการกระท�ำให้บุคคลสูญหาย