62 Walzer ได้พัฒนาแนวคิดต่อไปว่า การวิจารณ์แนวคิ ดทางสังคมอย่างมีประสิทธิ ภาพนั้นจะต้ องมีเหตุผลและมา จากพฤติกรรมและวิถีของผู้คนที่ได้อาศัยอยู่จริงๆ ในเวลาและสถานที่นั้นๆ48 กระแสการกล่าวถึง แนวคิ ดชุ มชนนิย มได้ มีการกล่า วอย่างแพร่หลายมากขึ้ น ในช่วงปลายศตวรร ษที่ 20 ซึ่งนักคิดอย่าง Anthony Giddens วิเคราะห์ว่ามาจากจากบรรยากาศทางการเมื องของการล่ มสลายของ แนวคิดสังคมนิ ยม ขณะเดียวกัน ก็ไ ม่ มีความมั่น ใจว่า เสรีนิย มจะเป็น ทางออก ทาให้คนรู้สึกหวาดกลั วกั บ การ แตกร้าวทางสังคม จึงเกิดกระแสชุมชนนิยมขึ้น49 อย่างไรก็ตามแนวคิดชุมชนนิยมนี้ได้รับการพัฒนา��ปในหลาย แง่มุม เช่น ชุมชนนิยมแบบเสรีนิยม (liberal communitarianism) ของชาร์ล เทย์เลอร์ (Charles Taylor) ซึ่ง มุ่งเน้นไปที่ การเมื อ งของการตระหนั กรู้ (Politics of recognition) ให้ยอมรับความแตกต่า งทางวั ฒน ธรร ม ชุ มชนนิ ย มแบบพหุ นิ ยมสุ ด ขั้ ว (radical pluralism) ซึ่ ง เน้ น เรื่ อ งสิ ท ธิ ข องกลุ่ม สิ ท ธิ ท างวั ฒ นธรรม และให้ ความสาคัญกับยอมรั บสิ ทธิ ของพลเมื อ งในด้านส่วนตั ว เช่น สิทธิทางเพศ50 ชุมชนนิยมเพื่อการปกครองของ Nikolas Rose ที่มองว่าชุมชนเป็นสิ่งที่ถูกทาให้เป็นสถาบัน เพื่อให้รัฐสามารถปกครองโดยผ่านชุมชนได้51 และ แนวคิดชุมชนนิย มอี กแนวคิด หนึ่ งคื อ กระแสชุมชนนิยมที่ต อบสนอง (the responsive communitarianism) ของ Amitai Etzioni ที่ให้ความสาคัญกับชุมชนว่า เป็นสถาบันสาคัญของการแก้ไขปัญหาสัง คม เพราะสมาชิ ก ในชุมชนมีความผูกพันเชิงอารมณ์ และก็มีข้อผูกมัดต่อคุณค่าที่พวกเขายึดถือร่ว มกัน ชุมชนไม่ใช่อาณาบริเวณที่ ผู้คนกลายเป็นปัจเจกและเกิ ดสั งคมที่ ไร้ร ะเบียบ อย่างไรก็ตาม การที่ชุมชนถูกมองว่า เป็น กลไกในการจั ด การ เกี่ยวกับระเบียบสั งคม มันจึงถูกมองว่าเป็น ส่วนหนึ่ง ของเทคนิ คของการปกครอง52 กระแส the responsive communitarianism มองว่าบุคคลต้อ งมี ความรั บผิ ดชอบต่อ ครอบครัว ชุมชน และสังคมเหนือ กว่า สิท ธิ ข อง ปัจเจกบุคคลตามแนวคิด เสรีนิย ม53 โดยได้มีการนาเสนอ “New Golden Rule” ในปี 1996 ซึ่งพยายามที่ จ ะ จั ด ระบบทางวิ ช าการตามแนวทางชุ มชนชนนิ ย มตามกระแส the responsive communitarianism ซึ่ ง ตรงข้ามกับแนวคิ ด เสรีนิย มที่ ให้ ค วามส าคั ญ กับ เสรีภ าพและสิ ท ธิข องปัจ เจกชน และยังตรงข้า มกับ แน วคิ ด อนุรักษ์นิยมที่มุ่งเน้นคาสั่งของผู้มีอานาจในรัฐ54 of Notre Dame Press, Whose Justice? Which Rationality?, (ch. 1), by MacIntyre A., 1988, Notre Dame: University of Notre Dame Press, Situating the Self: Gender, ( pp. 23–38) by Benhabib, S., 1992, Community and Postmodernism in Contemporary Ethics, Cambridge: Polity Press, as cited in Communitarianism, by Bell D., 2018, Retrieved from: https://plato.stanford.edu/ entries/communitarianism/ 48 From Spheres of Justice, (pp.8), by Walzer M., 1983, Oxford: Blackwell, Justice and the Politics of Difference, (pp.4), by Young, I. M., 1990, Princeton: Princeton University Press, as cited in Ibid. 49 From Beyond left and right (pp.124), by Giddens, A., 1994, Cambridge: Polity Press. อ้างถึงใน “ชุมชน : จากอุดม คติถึงเครื่องมือเพื่อการปกครอง,” โดย บุญเลิศ วิเศษปรีชา, 2559, วารสารมนุษยศาสตร์สังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 11(1), น. 16. 50 From Community (pp.72-80), by Delanty G., 2003, London: Routledge. อ้างถึงในแหล่งเดิม, น. 17. 51 From Powers of freedom. (pp.176), by Rose N., 1999, Cambridge, MA: Harvard University Press. อ้างถึงในแหล่งเดิม. 52 From Powers of freedom. (pp.176), by Rose N., 1999, Cambridge, MA: Harvard University Press. อ้างถึงในแหล่งเดิม. 53 From Communitarianism, by Etzioni A., 2018, Retrieved from: https://icps.gwu.edu/sites/icps.gwu.edu/files/ downloads/Communitarianism.Etzioni.pdf 54 From “Communitarianism revisited,” by Etzioni A., (2014), Journal of Political Ideologies, 19 (3), p.245.