4
M Ä ORI REPRESENTATIO N IN LO CAL GOVE R N M E N T
Körero whakataki
Kua whakaarahia anö ngä körero mö te whai
kanohi Mäori ki ngä käwanatanga ä-rohe nä
te kore whakamana o te käwanatanga i ngä
whakatau a te Komihana a te Karauna mö
te Käwanatanga ä-Rohe o Tämaki Makaurau
kia toru ngä kaikaunihera Mäori ki runga i te
Kaunihera o Tämaki Makaurau.
I tautuhia e Te Kähui Tika Tangata i roto i
tana arotake ä-tau i ngä whanaungatanga
ä-iwi, ko te whai kanohi Mäori i roto i te
käwanatanga ä-rohe me te whai reo whai take
o te Mäori i roto i ngä whakarite a te Kaunihera
hou o Tämaki Makaurau ëtahi o ngä take
whanaungatanga ä-iwi whakaarotau 10 mö te
tau 2010 (Te Kähui Tika Tangata, 2010, whärangi
5). Ki te kore e whäia ëtahi tikanga pai, ka tärure
haere tonu te whai kanohi Mäori i roto i te
käwanatanga ä-rohe ki tërä e tika ana mö töna
taupori. Käore i nanaohia te whai wähitanga i te
whakahëtanga ki te tuku türu Mäori ki runga i te
Kaunihera hou o Tämaki Makaurau.
I whakaarohia e te Komihana a te Karauna i
roto i tana whakahau, te tikanga i tauirahia e
Te Kaunihera ä-Rohe o te Waiariki, arä, te whai
kanohi Mäori mai i te tau 2004 ki tërä e rite
ki ngä turu Mäori o te Päremata (Komihana
a te Karauna mö te Käwanatanga ä-Rohe o
Tämaki Makaurau, whärangi 477-496). Ko ngä
taunakitanga ä te kaunihera ki te Komihana a te
Karauna i tino pai tënei whakahaere.
E rua rä te roa i te marama o Päenga-whäwhä,
i whakahaerehia e te Kähui ëtahi uiui takitahi
me te Tiamana o te Kaunihera ä-Rohe o te
Waiariki, ëtahi kaikaunihera, ngä kaiwhakahaere
o te kaunihera me ngä mängai o ngä iwi. He
pai ki te nuinga tënei tikanga whai kanohi
Mäori, ä, i äwhina anö tënei i te kaunihera ki te
whakatutuki i öna here mö te whai wähitanga
o te Mäori i raro i te Local Government Act
2002. I kï anö ëtahi nä tënei i pai ake ngä
whanaungatanga i waenga i te Mäori me te
kaunihera, tae atu hoki ki ana whakahaere. He
iti noa ngä mea i hiahia ki te hoki ki te tikanga
tawhito. Ko ä rätau tango kupu i roto i tënei
pepa matapaki nä ngä uiui. Heoi anö, ko ngä
whakatau, nä te Kähui ake ërä.
Mai i te whakarewatanga o te Local Electoral
Ammendment Act 2002, e whai wähi ana ngä
kaunihera katoa ki te whakatü rohe pöti Mäori
përä i Te Kaunihera ä-Rohe o te Waiariki, mä
te whakatau a te kaunihera, e taea hoki te
whakarerekë e tëtahi pöti whänui. He maha ngä
kaunihera i whai whakaaro ki tënei, engari käore
anö kia whäia e tëtahi. Käore e whakaratohia
e te Ture te tikanga ki te Mäori mënä e hiahia
ana rätau kia whai kanohi Mäori. Mai i te tauira
tuatahi o tënei pepa, i whakahaerehia e te Kähui
tëtahi rangahau uiui ki te whakarite e hia ngä
kaunihera i whakaaro i tënei tikanga me ä rätau
whakatau. Kei roto ngä putanga i tënei pürongo.
Kei roto anö i tënei pepa ëtahi körero o te pire
mema whaiaro e whakaarohia ana e te MP
Päti Mäori a Te Ururoa Flavell, e rapu ana ki te
whakapai ake i ngä whai wähitanga mö te whai
kanohi Mäori. I hinga te pire i te pänuitanga
tuatahi i te marama o Pipiri 2010. Ko ëtahi
atu körero hou i roto ko ngä whai wähitanga
onäianei mö te whai kanohi Mäori i waenga i
ngä kaihautü i tohua ki Te Kaunihera Taiao ki
Waitaha, me te matapaki mö te whai kanohi
Mäori i tü ki te Hui Kanorau ä-tau i te marama o
Here-turi-kökä 2010.
Nä tënei matapaki i te Hui Kanorau, e whakahau
ana Te Kähui Tika Tangata inäianei:
• me tätari ngä putanga o ngä pöti whänui
ä-rohe 2010 kia möhiotia ai te whänuitanga o
te whai kanohi Mäori
• me whakatau ngä iwi mënä e hiahia ana rätau
i ngä türu Mäori i runga i ö rätau kaunihera
ä-rohe, ä-takiwä hoki