บทสรุปผู้บริหาร รายงานการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) เพื่อการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ เรื่อง“การเคลื่อนไหวเพื่อ สิทธิชุมชนของชุมชนประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี” มีวัตถุประสงค์ในการนาเสนอแนวทางการเข้าถึง สิทธิชุมชนของชาวประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี โดยทาความเข้าใจสภาพปัญหาสิทธิชุมชนใน ระบบการจั ด การและการเข้ าถึ ง ทรั พ ยากรธรรมชาติ ทางทะเลเพื่ อ การประกอบอาชี พ การ รวมกลุ่มเคลื่อนไหวเพื่อเข้าถึงสิทธิชุมชนของชุมชนของชาวประมงพื้น บ้านอ่าวปัตตานี ตลอดจน ข้อเสนอแนะนโยบายที่เป็นรูปธรรม วิธีการวิจัยใช้วิธีการเก็บข้อมูลที่หลากหลายทั้งการจัดเวที แลกเปลี่ยนพูดคุย อบรมเชิง ปฏิบัติการเพื่อกาหนดอนาคตร่วมกัน ผสมผสานกับการสัมภาษณ์ทั้ง แบบกลุ่มย่อยและสังเกตการณ์ในพื้นที่ แล้วจึงนาข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์���นื้อหา สังเคราะห์และ สรุปผลการศึกษา กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ชาวประมงพื้นบ้าน ตัวแทนจากชาวบ้านกลุ่มอาชีพ และเจ้าหน้าที่ภาครัฐที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งสิ้น 75 คน ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มคนที่แตกต่างกันในอ่าวปัตตานี มีความเข้าใจและตีความคาว่า “สิทธิชุมชน” แตกต่างกันคือ ชาวประมงพื้นบ้านมองสิทธิชุมชนในลักษณะองค์รวม แต่หน่วยงาน ภาครัฐมองสิทธิชุมชนแบบแยกส่วน โดยยึดโยงอยู่กับหลักการทางกฎหมายและการบังคับใช้ กฎหมาย จึงนามาสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการเข้าถึงสิทธิ ชุมชนในอ่าวปัตตานี 7 ด้าน คือ 1) ด้ า นการจั ด สรรพื้ น ที่ อ่ าวปั ต ตานี เพื่ อ การอนุ รั ก ษ์ แ ละใช้ ป ระโยชน์ ร่ ว มกั น อย่ า งยั่ ง ยื น 2) ด้านการเสริมสร้างจิตสานึก/ความรู้ด้านกฎหมายและหลักสิทธิชุมชน 3) ด้านการมีส่วนร่วม ระหว่างชุมชนในพื้นที่รอบอ่าวปัตตานีกับเจ้าหน้าที่ภาครัฐ 4) ด้านการนาหลักกฎหมายที่กาหนด มาปฏิบัติในเชิงรุก 5) ด้านการเสริมสร้างความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม 6) ด้านการ ส่งเสริมอาชีพให้แก่ประชาชน 7) ด้านการสร้างการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจโดยคานึงถึงสิทธิ ชุมชน