บทที่ 4 การเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิชุมชนในพื้นที่อ่าวปัตตานี ในสถานการณ์อ่าวปัตตานี สิทธิชุมชนมีนิยามหลากหลาย ตัวอย่างเช่น การเคลื่อนไหว ในปั ญ หาข้ อ พิ พ าทเรื่ อ งหอยแครง ซึ่ ง เป็ น เรื่ อ งที่ โ ดดเด่ น ที่ สุ ด ในด้ า นการ ปกปู อ ง ทรั พ ยากรธรรมชาติ จ ากการตื่ น รู้ แ ละเกิ ด ความตระหนั ก ถึ ง สถานการณ์ ที่ เอกชนนํ า พื้ น ที่ สาธารณะไปใช้ประโยชน์จนทําลายความหลากหลายทางระบบนิเ วศไปจนกระทั่งการลิดรอน สิทธิในการทํามาหากินของชาวบ้านที่เป็นชาวประมงดั้งเดิมในพื้นที่ ประเด็นที่ชาวบ้านเคย เคลื่อนไหว คือ เรื่องหอยแครง ไอ้โง่ (คอนโดดักปลา) อวนรุน อวนลาก คนที่ได้รับผลกระทบ โดยตรง คือ ผู้ประกอบอาชีพประมงพื้นที่ เนื่องจากทรัพยากรทางทะเลหายไป และขาดรายได้ ส่วนชาวบ้านได้รับผลกระทบในทางอ้อม เนื่องจากหากชาวประมงพื้นบ้านขาดรายได้ ชาวบ้าน ที่ มี อ าชี พ อื่ น ก็ จ ะขาดรายได้ เ ช่ น เดี ย วกั น เช่ น อาชี พ ค้ า ขายก็ ข าย เพราะทุ ก อาชี พ มี ความสัมพันธ์และเชื่อมโยงกัน ในบทนี้ได้กล่าวถึง บทบาทของกลุ่มต่าง ๆ และหน่วยงานหรือ องค์กรสนับสนุนการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิชุมชนในพื้นที่อ่าวปัตตานี ได้แก่ เรื่องอวนลาก อวนรุน คราดหอยแครง ไอ้ โ ง่ แ ละโครงการพั ฒ นาขนาดใหญ่ จ ากภาครั ฐ โดยจะได้ วิ เ คราะห์ ถึ ง ความสําเร���จของการเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้น 1. นิยามสิทธิชุมชนในอ่าวปัตตานี สิทธิชุมชนในทางปฏิบัติแม้ว่าจะเป็นเรื่องที่ชุมชนมีความเข้าใจอยู่แล้ว คือวิถีการใช้ชีวิต และการจัดการทรัพยากรตามธรรมชาติเพื่อการยังชีพตามวัฒนธรรมของตน รวมไปถึงการร่วม รักษาให้ค งอยู่ แต่ เมื่อสังคมมีการพัฒนาไปมีการเคลื่อนย้า ย อพยพ และการเดินทางเพื่ อ แสวงหาทรัพ ยากรเพื่อตอบสนองความต้องการ จึ งเกิด ปัญหาในเรื่ องความเข้า ใจเรื่ องการ ครอบครองสิทธิหรือการครอบครองทรัพยากรขึ้น แต่เดิมคนในชุมชนรับรู้และเข้าใจว่าพื้นที่ใด เป็นพื้นที่สาธารณะที่ทุกคนมีสิทธิในการหาอยู่หากิน ไม่มีใครมีกรรมสิทธิ์ผูกขาดได้ และไม่ สามารถกีดกันคนอื่นไม่ให้ใช้หรือเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติที่เป็นของสาธารณะได้ แต่เมื่อมี สถานการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้น ประเด็นเรื่องสิทธิชุมชนจึงถูกหยิบยกขึ้นมาถกเถียงและการสร้าง หรือให้การเรียนรู้และการรับรู้เกี่ยวกับสิทธิชุมชน จนต้องมีการนิยามว่าสิทธิชุมชนหมายถึง อะไร โดยต่ างก็ นิ ย ามตามความเข้ า ใจของภาคส่ ว นต่ า ง ๆ ที่ เกี่ ย วข้ อ งนั้ น รวมไปถึ ง การ 39