ความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อม เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน สิทธิเชิงกลุ่มหรือสิทธิร่วมกัน สิทธิเชิงปัจเจกบุคคล มาตรา ๒๘ สิ ท ธิ ที่ จ ะได้ รั บ การชดเชย ซึ่ ง หมายรวมถึ ง การให้คนื หากการให้คนื ไม่อาจกระท�ำได้กค็ วรให้การชดเชย อื่ น ๆ ที่ ยุ ติ ธ รรม เป็ น ธรรม และมี มู ล ค่ า เท่ า กั บ ที่ ดิ น อาณาเขต และทรัพยากร ที่ชนเผ่าพื้นเมืองเคยเป็นเจ้าของมา แต่ดั้งเดิม เคยครอบครอง หรือเคยใช้ประโยชน์ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ ได้ถูกยึดไป เอาไปครอบครอง ใช้สอย หรือท�ำลาย โดยชนเผ่า พื้นเมืองมิได้ยินยอมอย่างเต็มใจ หรือมิได้ยินยอมให้กระท�ำ การดังกล่าวก่อนล่วงหน้า มาตรา ๒๙ สิทธิในการอนุรักษ์และปกป้องสิ่งแวดล้อมและ ความสามารถทางการผลิตของที่ดิน อาณาเขต และทรัพยากร มาตรา ๓๐ สิทธิที่จะรักษา ควบคุม ปกป้องและพัฒนา มรดก ทางวัฒนธรรม ความรู้ดั้งเดิม การแสดงออกทางวัฒนธรรม ดั้งเดิม อีกทั้งวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและวัฒนธรรม ซึ่ง หมายรวมถึงทรัพยากรมนุษย์และพันธุกรรม เมล็ดพันธุ์พืช ยา ความรู้ในเรื่องคุณสมบัติของพืชและสัตว์ ฯลฯ มาตรา ๓๒ สิทธิที่จะก�ำหนดและล�ำดับความส�ำคัญก่อนหลัง เรื่องการพัฒนาและยุทธศาสตร์ต่าง ๆ ในเรื่องที่ดิน อาณาเขต และทรัพยากร มาตรา ๓๓ สิทธิที่จะก�ำหนดอัตลักษณ์หรือการเป็นสมาชิก ที่ปฏิบัติตามธรรมเนียมและประเพณีของตน และสิทธิที่จะ ก�ำหนดโครงสร้าง และมีสิทธิเลือกสมาชิกของสถาบันของ ชนเผ่า โดยท�ำตามขั้นตอนและวิธีการของตน มาตรา ๓๔ สิทธิที่จะส่งเสริมพัฒนาและรักษาโครงสร้างที่ เป็ น สถาบั น และธรรมเนี ย มที่ มี ลั ก ษณะเฉพาะของตน จิตวิญญาณ ประเพณีระเบียบขั้นตอน มาตรา ๓๕ สิทธิที่จะก�ำหนดความรับผิดชอบของบุคคลใน ชุมชน มาตรา ๓๖ สิทธิที่จะรักษาและพัฒนาการติดต่อสัมพันธ์ ความสัมพันธ์ รวมถึงกิจกรรมต่าง ๆ ทางด้านจิตวิญญาณ วัฒนธรรม การเมือง เศรษฐกิจและความมุ่งหมายทางสังคม กับสมาชิกของชนเผ่าของตนและกลุ่มชนอื่น ๆ ที่อยู่อีกฟาก หนึ่งของพรมแดน มาตรา ๓๗ สิทธิที่จะได้รับการรับรอง การปฏิบัติตาม และ การบังคับใช้ตามสัญญา ข้อตกลง หรือการจัดการที่น�ำไปสู่ ประโยชน์ ซึ่งได้สรุปร่วมกันกับรัฐหรือกับผู้สืบทอดต�ำแหน่ง ต่อของรัฐ 75