ค�ำน�ำ แม้กฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ จะมีการบัญญัติรับรองถึงความสัมพันธ์ระหว่าง “มนุษย์” กับ “สิ่งแวดล้อม” หรือกล่าวถึงความส�ำคัญของ “สิ่งแวดล้อม” ต่อ “สิทธิมนุษยชน” แต่ยังไม่มีการรับรองสิทธิใน สิง่ แวดล้อมในฐานะสิทธิมนุษยชนประเภทหนึง่ เป็นการเฉพาะ ในกรณีประเทศไทย รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับที่ผ่านมา (ปี ๒๕๔๐ และ ๒๕๕๐) ได้บัญญัติถึง “สิทธิชุมชน” ในฐานะ “สิทธิเชิงกลุ่ม (Collective Rights)” ไว้อย่างชัดเจนในระดับหลักการ โดยเป็นการให้สิทธิแก่ชุมชนในการมีส่วนร่วมกับรัฐในการจัดการ บ�ำรุงรักษา และ ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างสมดุลและยั่งยืน แต่รัฐธรรมนูญทั้งสองฉบับยังไม่ได้บัญญัติเรื่อง “สิทธิใน สิ่งแวดล้อม (Right to Environment)” ในฐานะ “สิทธิเชิงปัจเจก (Individual Rights)” แต่อย่างใด อย่างไรก็ดี การสนับสนุนให้ประชาชนสามารถด�ำรงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดีได้บรรจุอยู่ในบทบัญญัติของกฎหมาย แต่อยู่ใน ฐานะที่เป็นเป้าประสงค์หรือเงื่อนไขของประเด็นสิทธิอื่น ทีผ่ า่ นมา พบว่าเจ้าหน้าทีร่ ฐั นักวิชาการ ตลอดจนนักเคลือ่ นไหวด้านสิง่ แวดล้อมจ�ำนวนหนึง่ น�ำเอาประเด็น เรื่องสิทธิมนุษยชน (Human Rights) มาใช้อ้างอิงเพื่อสนับสนุนหรือผลักดันให้มีการปกป้องสิ่งแวดล้อม โดยมักมี การกล่าวอ้างว่า “สิทธิในสิ่งแวดล้อม (Right to Environment)” หรือ “สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี (Right to Good Environment) ได้รับการรับรองในฐานะสิทธิมนุษยชนประเภทหนึ่ง ดังนั้น การท�ำลายหรือการท�ำให้เสื่อมโทรม ซึ่งสิ่งแวดล้อมจึงเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนด้วย” ซึ่งการกล่าวอ้างดังกล่าว จ�ำเป็นต้องอาศัยค�ำอธิบายในทาง วิชาการประกอบ ดังนั้น เพื่อให้ได้องค์ความรู้เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนในมิติของสิ่งแวดล้อม เพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่ ชัดเจน ตลอดจนได้แนวทางที่เหมาะสมในการใช้สิทธิต่าง ๆ ที่มีอยู่เพื่อคุ้มครอง จัดการ และพัฒนาสิ่งแวดล้อมอย่าง มีประสิทธิภาพ ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติจึงร่วมกับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (คณะนิติศาสตร์) โดยมี ผู้ช���วยศาสตราจารย์ ดร. คนึงนิจ ศรีบัวเอี่ยม เป็นหัวหน้าโครงการ ด�ำเนินการศึกษาวิจัย เรื่อง “ความสัมพันธ์ ระหว่างสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมเพื่อการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน” เพื่อศึกษา พัฒนาการและสร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศในมิติสิทธิมนุษยชน สร้างความ เข้าใจเกีย่ วกับความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนกับการคุม้ ครองสิง่ แวดล้อม รวมทัง้ การเฝ้าระวังสถานการณ์การละเมิด สิทธิมนุษยชนด้านสิ่งแวดล้อมและการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้องให้มีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการศึกษาวิจัยเรื่องนี้ได้ด�ำเนินการเสร็จสิ้นก่อนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ เนื้อหาในรายงานฯ จึงเป็นการอ้างอิงรัฐธรรมนูญฉบับก่อนหน้า ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือรายงานการศึกษาวิจัยเล่มนี้ จะท�ำให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เจ้าหน้าที่ส�ำนักงานคณะกรรมการ สิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม ภาควิชาการ ตลอดจนประชาชน ทั่วไป ได้มีความรู้ ความเข้าใจเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างสิทธิมนุษยชนกับการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมที่ชัดเจนยิ่งขึ้น ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กันยายน ๒๕๖๐