สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
๑.๕.๑ แนวทางการอ้างสิทธิเชิงคู่ (Dual Right-based Approach) ระหว่าง “สิทธิของธรรมชาติ
(Nature’s Rights)” กับ “สิทธิมนุษยชน (Human Rights)”
วิธกี ารหนึง่ ในการจัดการกับปัญหาสิง่ แวดล้อม คือ การใช้ระบบทีเ่ อามนุษย์เป็นศูนย์กลาง (Anthropocentric
Rights-based Approach) ส่วนอีกวิธีการหนึ่งที่ใช้คู่ขนานกันมา คือ การใช้ระบบที่เอาระบบนิเวศของธรรมชาติเป็น
ศูนย์กลาง (Ecocentric Nature’s Rights-based Approach) โดยทัง้ สองแนวทางมีการนำมาใช้ในลักษณะเชือ่ มโยงซึง่ กัน
และกัน เนื่องจากผลกระทบจากกิจกรรมที่ทำลายสิ่งแวดล้อมมีหลายประเภทซึ่งมีลักษณะที่แตกต่างกัน ดังจะเห็นได้จาก
ความแตกต่างระหว่าง ผลกระทบประเภทที่เห็นทันตา (Imminent Impact) กับผลกระทบประเภทที่ยังไม่เห็นทันที
(Delayed Impact)
ผลกระทบประเภทที่เห็นทันตา (Imminent Impact) มักจะได้รับการเยียวยาอย่างทันทีโดยอาศัยแนวทาง
สิทธิมนุษยชน (Human Rights Approach) ภายใต้มาตรการแบบสนองตอบ (Response Measure) เช่น ผลกระทบของ
ภาวะโลกร้อนที่มีต่อมนุษย์ในแง่การขาดแคลนอาหาร และสภาพชีวิตความเป็นอยู่ที่เปลี่ยนไป ซึ่งเป็นผลกระทบต่อเนื่อง
กันมาจากเหตุอื่น ๆ ของการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ของธรรมชาติ
ส่วนผลกระทบประเภทที่ยังไม่เห็นทันที (Delayed Impact) มักจะได้รับการเยียวยาโดยอาศัยแนวทางสิทธิ
ของธรรมชาติ (Nature’s Rights Approach) ภายใต้มาตรการแบบป้องกัน (Preventive Measure) เช่น ผลกระทบของ
ภาวะโลกร้อนที่มีต่อระบบธรรมชาติในรูปแบบต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นภัยแล้งหรืออุทกภัยอย่างรุนแรง ล้วนเป็นผลกระทบต่อ
ระบบนิเวศของธรรมชาติซึ่งเป็นผลกระทบในลำดับแรกด้วยกันทั้งสิ้น
ดังนั้น ในแนวทางการอ้างสิทธิเชิงคู่เพื่อจัดการกับปัญหาสิ่งแวดล้อมนั้น จึงต้องพิจารณาทั้งสิทธิธรรมชาติ
ในความหมายสิทธิของธรรมชาติ (Nature’s Rights) ภายใต้ระบบที่เอาระบบนิเวศของธรรมชาติเป็นศูนย์กลาง (Ecocentricism) ควบคูไ่ ปกับสิทธิมนุษยชน (Human Rights) ภายใต้ระบบทีเ่ อามนุษย์เป็นศูนย์กลาง (Anthropocentricism)
๑.๕.๒ ความแตกต่างระหว่าง “สิทธิของธรรมชาติ (Rights of Nature)” กับ “สิทธิในสิ่งแวดล้อม
(Right to Environment)”
การใช้คำว่า “สิทธิของธรรมชาติ” มีความหมายแตกต่างจากคำว่า “สิทธิในสิ่งแวดล้อม” กล่าวคือ
สิทธิของธรรมชาติ คือ การยอมรับและเชิดชูว่าธรรมชาติมีสิทธิ ไม่ว่าจะเป็นต้นไม้ มหาสมุทร สัตว์ ภูเขา
ในระบบนิเวศล้วนมีสิทธิทำนองเดียวกับที่มนุษย์มีสิทธิ เพื่อเป็นการสร้างสมดุลระหว่างการให้คุณค่าว่าสิ่งใดดีต่อมนุษย์
กับสิ่งใดดีต่อสิ่งอื่นที่ไม่ใช่มนุษย์ ซึ่งเป็นการมองโลกอย่างเป็นองค์รวมว่าทุกสิ่งในระบบนิเวศล้วนเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกัน
ภายใต้แนวคิดดงกล่าว ธรรมชาติจะไม่ถูกกระทำในฐานะที่เป็นเพียงทรัพย์สินของมนุษย์เท่านั้น แต่ธรรมชาติจะได้รับ
การยอมรับว่ามีสิทธิในการมีอยู่ ทนทาน บำรุงรักษา และให้กำเนิดวงจรที่สำคัญ ๆ ของมัน โดยมนุษย์มีอำนาจและความ
รับผิดชอบทางกฎหมายที่จะบังคับใช้สิทธิดังกล่าวได้ในนามของระบบนิเวศ วัฒนธรรมชนพื้นเมืองทั่วโลกมีการยอมรับ
ในสิทธิของธรรมชาติ ในบางประเทศสิทธิของธรรมชาติได้รับการยอมรับไว้ในกฎหมาย ตัวอย่างเช่น
¾¾รัฐธรรมนูญปี ค.ศ. ๒๐๐๘ ของประเทศเอกวาดอร์ มีเนื้อหาเฉพาะในหมวดหนึ่งว่าด้วยสิทธิของธรรมชาติ
(Rights of Nature) โดยบัญญัติรับรองว่าธรรมชาติมีสิทธิดังต่อไปนี1้
Right to exist, persist, maintain and regenerate its vital cycles.
1
From “Ecuador Adopts Rights of Nature in Constitution” by Global Alliance for the Rights of Nature, 2008.
Retrieved from http://therightsofnature.org/ecuador-rights/.
30
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents