105
พนักงานเจ้าหน้าที่จะท�ำให้การบังคับใช้กฎหมายเป็นไป
อย่างยืดหยุน่ และเหมาะสมกับแต่ละระบบนิเวศทัง้ ทางบก
และทางทะเล
3) ประเด็ น การสร้ า งความชั ด เจนในเรื่ อ งของ
การท�ำกินของบุคคลและชุมชนท้องถิน่ ทีต่ อ้ งพึง่ พิงทรัพยากร
ธรรมชาติ ใ นเขตอุ ท ยานแห่ ง ชาติ มี ข ้ อ สั ง เกตว่ า
ร่างพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. .... มาตรา 63
วรรคสอง ที่ก�ำหนดให้ประชาชนที่ได้รับความช่วยเหลือ
จากปัญหาไม่มีที่ดินท�ำกินและที่อยู่อาศัยนั้น ควรก�ำหนด
ให้ ชั ด เจนว่ า บุ ค คลหรื อ ชุ ม ชนที่ ไ ด้ อ ยู ่ อ าศั ย และ
ด�ำรงชีวิตในเขตพื้นที่อุทยานแห่งชาติ วนอุทยานต่าง ๆ
เป็นสิทธิหรือประโยชน์ประเภทใด และจะมีหลักเกณฑ์
และเงื่อนไขในการพิจารณารับรองสิทธิหรือประโยชน์
ดั ง กล่ า วของบุ ค คลหรื อ ชุ ม ชนอย่ า งไร ทั้ ง นี้ สิ ท ธิ ห รื อ
ประโยชน์ ตลอดจนการรั บ รองและเพิ ก ถอนสิ ท ธิ
ดังกล่าวจะต้องไม่ปะปนไปกับสิทธิครอบครอง สิทธิในการ
ท�ำประโยชน์ในทีด่ นิ หรือกรรมสิทธิ์ เพือ่ มิให้มกี ารเปลีย่ นมือ
หรือแปลงสิทธิไปเป็นสิทธิครอบครอง กรรมสิทธิ์ หรือ
สิทธิประเภทอื่นตามกฎหมายว่าด้วยที่ดิน หรือกฎหมาย
ว่าด้วยการปฏิรูปที่ดินเพื่อการเกษตรกรรม ประการต่อมา
มีข้อสังเกตว่า เจตนารมณ์ในการปรับปรุงพระราชบัญญัติ
อุ ท ยานแห่ ง ชาติ พ.ศ. .... ตามที่ ป รากฏในค�ำแถลง
ชี้แจงร่างพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. .... มีว่า
“3.1 ชุมชนมีส่วนร่วมในการประกาศจัดตั้ง และการ
บริหารจัดการอุทยานแห่งชาติ และข้อ 3.4 เพื่อช่วยเหลือ
ราษฎรที่อยู่อาศัยหรือท�ำกินอยู่แล้วในอุทยานแห่งชาติ”
แต่เมื่อได้พิจารณาร่างพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ
พ.ศ. .... มาตรา 63 ที่ก�ำหนดให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา
จั ด ท�ำโครงการเกี่ ย วกั บ การอนุ รั ก ษ์ แ ละดู แ ทรั พ ยากร
ธรรมชาติ ภ ายในอุ ท ยานแห่ ง ชาติ โ ดยมี วั ต ถุ ป ระสงค์
เพื่อช่วยเหลือบุคคลที่ไม่มีที่ดินท�ำกินและได้อยู่อาศัยหรือ
ท�ำกินในอุทยานแห่งชาติ ภายใต้กรอบมติคณะรัฐมนตรี
เมือ่ วันที่ 30 มิถนุ ายน 2541 หรือค�ำสัง่ คณะรักษาความสงบ
แห่งชาติ ที่ 66/2557 นั้น จะเห็นได้ว่า เงื่อนไขที่ก�ำหนด
กรอบในการตราพระราชกฤษฎีกายังไม่มีความชัดเจน
ในเรื่องของการประกันสิทธิของบุคคลหรือชุมชนที่เป็น
ชนกลุ ่ ม น้ อ ยหรื อ กลุ ่ ม ชาติ พั น ธุ ์ ที่ มี วิ ถี ป ระพฤติ ป ฏิ บั ติ
สื บ ทอดกั น มาจนเกิ ด เป็ น จารี ต ประเพณี ที่ เ กี่ ย วข้ อ ง
กับการใช้ชีวิตในพื้นที่ป่า หากเป็นแต่เพียงเกณฑ์การช่วย
เหลือในเรื่องที่อยู่อาศัย และที่ท�ำกินซึ่งอยู่ในกรอบทาง
เศรษฐกิจ ซึง่ ขาดการค�ำนึงถึงหลักการส่งเสริมให้ชมุ ชนดัง้ เดิม
ช่วยกันดูแลสิง่ แวดล้อมอันเป็นมิตทิ างวัฒนธรรม อาจท�ำให้
มีหลักการทีแ่ ตกต่างกันระหว่างการบัญญัตใิ ห้รา่ งกฎหมาย
ว่าด้วยอุทยานแห่งชาติเป็นกฎหมายที่ก�ำหนดให้ชุมชน
มีบทบาทส�ำคัญในการบริหารจัดการร่วมกันระหว่างรัฐ
กับชุมชน จึงควรน�ำมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม
2553 เรือ่ ง แนวนโยบายและหลักปฏิบตั ใิ นการฟืน้ ฟูวถิ ชี วี ติ
ชาวกะเหรี่ยงมาใช้ประกอบในการพิจารณาก�ำหนดกรอบ
พระราชกฤษฎีกาด้วย นอกจากนี้ การส�ำรวจการถือ���รอง
ที่ดินก็ควรพิจารณาข้อมูลจากภาพถ่ายทางอากาศแผนที่
แนบท้ายประกาศเขตหวงห้ามหรือเขตป่าอนุรักษ์ และ
การใช้ ข ้ อ มู ล เชิ ง ประวั ติ ศ าสตร์ ใ นการศึ ก ษารากเหง้ า
ของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม
ผลสำ�เร็จ/ความก้าวหน้าในการคุม้ ครองสิทธิมนุษยชน
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติได้เสนอความเห็น
ต่อร่างพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติพ.ศ. .... ไปยังสภา
นิติบัญญัติแห่งชาติ ต่อมาส�ำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา
แจ้งว่าประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติได้พิจารณาแล้ว
มอบหมายให้ส�ำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา ปฏิบัติหน้าที่
ส�ำนั ก งานเลขาธิ ก ารสภานิ ติ บั ญ ญั ติ แ ห่ ง ชาติ พิ จ ารณา
ซึ่ ง ต่ อ มาได้ ส ่ ง ข้ อ เสนอแนะต่ อ ร่ า งกฎหมายดั ง กล่ า ว
ให้แก่คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ
อุ ท ยานแห่ ง ชาติ พ.ศ. .... สภานิ ติ บั ญ ญั ติ แ ห่ ง ชาติ
เพื่อพิจารณาตามหน้าที่และอ�ำนาจต่อไปแล้ว และต่อมา
เมื่ อ วั น ที่ 29 พฤษภาคม 2562 ราชกิ จ จานุ เ บกษา
ก็ได้ประกาศพระราชบัญญัติป่าชุมชน พ.ศ. 2562 ใช้เป็น
กฎหมาย ก็ ป รากฏว่ า มี ก ารแก้ ไ ขเนื้ อ หาในบทบั ญ ญั ติ
ซึ่ ง สอดคล้ อ งกั บ ข้ อ เสนอแนะของคณะกรรมการ
สิ ท ธิ ม นุ ษ ยชนแห่ ง ชาติ ทั้ ง ในเรื่ อ งของการก�ำหนดให้
บุคคลหรือชุมชนเข้าไปรับฟังความเห็น และให้ผู้มีส่วน
ได้ เ สี ย เข้ า ไปส่ ว นร่ ว มในการก�ำหนดให้ ก ารจั ด ท�ำแผน
การบริหารจัดการพื้นที่อุทยานแห่งชาติ และการเพิ่มเติม
บทบัญญัตใิ นบทเฉพาะกาลให้บคุ คลสามารถเข้าไปเก็บหา
หรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติได้โดยไม่ต้อง
รับโทษ ภายใต้หลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่ก�ำหนด
บทที่
1
บทที่
2
บทที่
3
บทที่
4
บทที่
5
ภาค
ผนวก