24
รายงานการศึกษาวิจัย บทบาทของสถาบันสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ในการคุ้มครองการละเมิดสิทธิมนุษยชนของภาคเอกชน
ประเด็นหนึง่ ทีส่ �ำ คัญ คือ การละเมิดสิทธิแรงงานในบริษทั ย่อยซึง่ เป็นส่วนหนึง่ ของห่วงโซ่อปุ ทาน
เครือข่ายสหภาพแรงงานในไทย 7 แห่ง ได้ยนื่ หนังสือประท้วงรัฐบาลไทยต่อองค์การแรงงาน
ระหว่างประเทศ (International Labour Organization : ILO) เมื่อเดือนธันวาคม 2558
เนือ้ หาในแถลงการณ์ระบุวา่ รัฐบาลไทยล้มเหลวในการคุม้ ครองแรงงานราว 39 ล้านคน ซึง่ เกือบ
ครึง่ ของจำ�นวนนีเ้ ป็นแรงงานนอกระบบ ประเทศไทยนับเป็นศูนย์กลางของห่วงโซ่อปุ ทานระดับ
โลกของบริษทั ข้ามชาติจ�ำ นวนมาก รัฐบาลจำ�เป็นต้องมีมาตรการในการคุม้ ครองแรงงาน ซึง่ เป็น
กลุ่มคนที่นับเป็นกำ�ลังหลักสำ�คัญในการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ ในขณะเดียวกัน
ผู้ประกอบการก็ต้องไม่ละเลยปล่อยให้มีการละเมิดแรงงานเกิดขึ้นในบริษัทย่อยหรือ
สายการผลิตของตน ประมาณร้อยละ 75 ของกลุม่ แรงงานไม่ได้รบั การรับรองเกีย่ วกับเสรีภาพ
ในการรวมตัวและเสรีภาพในการร่วมเจรจาต่อรอง ทำ�ให้ไทยเป็นประเทศที่มีอัตราการ
เป็นสมาชิกของสหภาพแรงงานต�่ำ ทีส่ ดุ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คิดเป็นร้อยละ 1.5 เท่านัน้
โดยในหลายกรณีที่เกิดขึ้น แรงงานจะถูกไล่ออกเมื่อพยายามรวมกลุ่มเพื่อการเจรจาต่อรอง
กับนายจ้าง หรือถูกกดดันให้ลาออก ขณะทีเ่ มือ่ เรือ่ งเข้าสูช่ นั้ ศาล กระบวนการขัน้ ตอนต่างๆ ก็
ลากยาวยืดเยือ้ ออกไป จนทำ�ให้แรงงานต้องยอมรับเงินชดเชยและลาออกเอง (เดลินวิ ส์, 2558)
ด้านแรงงานข้ามชาติ
รายงานสถานการณ์ด้านสิทธิแรงงานข้ามชาติ พ.ศ. 2557 ของมูลนิธิเครือข่ายส่งเสริม
คุ ณ ภาพชี วิ ต แรงงานระบุ ปั ญ หาของแรงงานข้ า มชาติ ว่ า ส่ ว นใหญ่ ถู ก ล่ อ ลวงให้ ม า
หางาน จนทำ � ให้ ถู ก แสวงหาประโยชน์ แ ละตกเป็ น เหยื่ อ ของกระบวนการค้ า มนุ ษ ย์
ประสบปัญหาความปลอดภัยในการทำ�งาน ซึ่งเมื่อเกิดอุบัติเหตุไม่ได้รับการคุ้มครอง
ทางกฎหมาย นอกจากนี้ ยั ง มี ก ารใช้ แรงงานเด็ ก รวมถึ ง การที่ ไ ม่ ส ามารถเข้ า ถึ ง
กระบวนการยุ ติ ธ รรมทั้ ง กระบวนการ แรงงานข้ า มชาติ จึ ง เสี่ ย งต่ อ การถู ก แสวงหา
ประโยชน์จากการอาศัยช่องว่างทางกฎหมาย เช่น การขูดรีดแรงงาน
กรณีการใช้แรงงานทาสในอุตสาหกรรมอาหารทะเลเป็นประเด็นการละเมิดสิทธิที่ถูก
จับตามองเป็นอย่างมากในระดับโลก ตลอดระยะเวลา 4-5 ปีที่ผ่านมา หลังจากสื่อมวลชน
ได้เปิดเผยว่ามีการใช้แรงงานหรือกดขี่แรงงานในธุรกิจประมงและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง
โดยระหว่างปี พ.ศ. 2557 - 2558 สื่อต่างๆ ได้นำ�เสนอสถานการณ์แรงงานทาสบน
เรือประมงไทยบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายครั้ง โดยได้ตีแผ่สภาพการทำ�งานที่
เลวร้าย การค้ามนุษย์ การบังคับแรงงานด้วยการทำ�ให้เป็นหนี้ การทำ�ร้ายร่างกายและฆาตกรรม
การไม่จ่ายค่าจ้าง กักขังหน่วงเหนี่ยว การบังคับใช้แรงงานให้ทำ�งานวันละ 20 ชั่วโมง