ส�ำหรับการคุมขังระหว่างรอการพิจารณา เช่น ก�ำไลอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Bracelets) หรือเงือ่ นไขอืน่ ๆ๕๘ ซึง่ รัฐได้มี
ความพยายามในการทีจ่ ะแก้ไขปัญหาการเข้าถึงสิทธิในการปล่อยชัว่ คราว โดยจัดท�ำโครงการพัฒนาระบบประเมินความเสีย่ ง
และก�ำกับดูแลในชัน้ ปล่อยชัว่ คราว ส�ำหรับคดีอาญาทีม่ อี ตั ราโทษจ�ำคุกไม่เกิน ๕ ปี โดยไม่ตอ้ งใช้หลักประกัน๕๙ และโครงการ
ปล่อยชั่วคราวด้วยอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ติดตามตัว (EM) ซึ่งได้ทดลองใช้ใน ๒๓ ศาลน�ำร่อง การด�ำเนินการดังกล่าวท�ำให้
ผูต้ อ้ งหาหรือจ�ำเลยทีไ่ ม่สามารถหาหลักประกันได้เพียงพอ มีโอกาสได้รบั การปล่อยชัว่ คราวมากขึน้ ประชาชนเข้าถึงสิทธิใน
การปล่อยชั่วคราวได้โดยเท่าเทียมกัน เป็นการลดปัญหาความเหลื่อมล�้ำในกระบวนการยุติธรรมอันเนื่องมาจากฐานะทาง
เศรษฐกิจ และช่วยลดปริมาณผูต้ อ้ งขังระหว่างพิจารณาคดีในเรือนจ�ำ ทัง้ ยังสอดคล้องกับแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ ๓
(พ.ศ. ๒๕๕๗ - ๒๕๖๑) ด้านความมั่นคงทางสังคม กลุ่มผู้ต้องหา/ผู้ต้องขัง มาตรการข้อ ๕๖๐ และการปล่อยชั่วคราว
ได้ก�ำหนดเป็นประเด็นหนึ่งในร่างแผนการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม ๖๑ อย่างไรก็ตาม ในอนาคตควรมี
การขยายการด�ำเนินการทัง้ ในส่วนของการใช้อปุ กรณ์อเิ ล็กทรอนิกส์ตดิ ตามตัว (EM) และการใช้ระบบประเมินความเสีย่ งและ
ก�ำกับดูแลในชั้นปล่อยชั่วคราวในพื้นที่อื่น ๆ เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่ต่าง ๆ สามารถเข้าถึงสิทธิในการปล่อยชั่วคราวได้
๔. การน�ำอุปกรณ์อเิ ล็กทรอนิกส์ตดิ ตามตัว (EM) มาใช้กบั ผูก้ ระท�ำความผิดในระบบงานคุมประพฤติ เป็นการด�ำเนิน
การที่สอดคล้องกับแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๕๗ - ๒๕๖๑) ด้านความมั่นคงทางสังคม กลุ่มผู้ต้องหา
/ผู้ต้องขัง มาตรการข้อ ๕ และได้ก�ำหนดเป็นกิจกรรมหนึ่งในร่างแผนการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม๖๒
กรมคุมประพฤติได้มีการด�ำเนินการตั้งแต่ปี ๒๕๕๗ และในปี ๒๕๖๐ มีการออกกฎกระทรวงการใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
หรืออุปกรณ์อื่นใดในการติดตามตัวผู้ถูกคุมความประพฤติตามเงื่อนไขที่ศาลหรือเจ้าพนักงานผู้มีอ�ำนาจสั่ง พ.ศ. ๒๕๖๐
เพื่อก�ำหนดรายละเอียดในการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ ถือได้ว่ารัฐมีความพยายามในการด�ำเนินการในเรื่องนี้ อย่างไรก็ตาม
พบว่า การน�ำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ติดตามตัว (EM) มาใช้ในระบบงานคุมประพฤติมีปัญหาด้านความต่อเนื่องของ
การด�ำเนินการ โดยในปี ๒๕๕๙ ไม่ได้รบั การจัดสรรงบประมาณ ต่อมาในปี ๒๕๖๐ ได้รบั การจัดสรรงบประมาณแต่มปี ญ
ั หา
เกี่ยวกับการบริหารจัดการในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างตามระเบียบส�ำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุ พ.ศ. ๒๕๓๕
จึงท�ำให้ไม่มอี ปุ กรณ์อเิ ล็กทรอนิกส์ตดิ ตามตัว (EM) ใช้ในระบบงานคุมประพฤติถงึ ๒ ปีตดิ ต่อกัน รัฐจึงควรทีจ่ ะแก้ไขปัญหา
ที่เกิดขึ้นเพื่อให้การด�ำเนินการใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ติดตามตัว (EM) ในระบบงานคุมประพฤติเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
รัฐได้มีการด�ำเนินการทั้งในด้านกฎหมาย นโยบายเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงสิทธิในกระบวนการยุติธรรม แต่อย่างไร
ก็ตาม ในปี ๒๕๖๐ มีสถานการณ์ที่น่าห่วงใยที่รัฐควรตระหนักและให้ความส�ำคัญ ดังนี้
๑. ในการบังคับใช้กฎหมายยังคงพบว่ามีการร้องเรียนโดยกล่าวอ้างว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐในกระบวนการยุติธรรม
ด�ำเนินการที่เป็นการกระทบต่อสิทธิมนุษยชน จะเห็นได้จากเรื่องร้องเรียนต่อ กสม. ด้านสิทธิในกระบวนการยุติธรรม
มีจ�ำนวนสูงกว่าด้านอื่น ๆ ซึ่งการบังคับใช้กฎหมายของเจ้าหน้าที่จะมุ่งรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคมเป็นส�ำคัญ
จึงมีการด�ำเนินการที่กระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเกินควร เช่น การจับกุมหรือควบคุมตัวบุคคลโดยมี
การใช้กำ� ลังจนได้รบั บาดเจ็บ๖๓ เป็นต้น ซึง่ การด�ำเนินการของเจ้าหน้าทีน่ อกจากจะมีจดุ มุง่ หมายเพือ่ ยับยัง้ ป้องกัน ปราบปราม
อาชญากรรมแล้ว การด�ำเนินการต่าง ๆ ต้องค�ำนึงถึงสิทธิและเสรีภาพของผู้เสียหาย ผู้ต้องหา หรือจ�ำเลยด้วย
๕๘ The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2017). CCPR General Comment No.35 Article 9 (Liberty and security of Person). Retrieved
from www.ohchr.org/EN/HRBodies/CCPR/Pages/GC35-Article9LibertyandSecurityofperson.aspx
๕๙ สรุปผลการประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง “แนวทางการพัฒนาระบบประเมินความเสี่ยงและก�ำกับดูแลในชั้นปล่อยชั่วคราวภายหลังการทดลอง” ในระหว่างวันที่ ๔ - ๕ พฤษภาคม ๒๕๖๐ ณ
ห้องประชุม ๗๐๒ ชั้น ๗ อาคารสถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม ถนนรัชดาภิเษก กรุงเทพมหานคร.
๖๐ ข้อ ๕ การปฏิบัติต่อผู้ต้องหาหรือจ�ำเลยที่ไม่ได้รับอนุญาตให้ปล่อยตัวชั่วคราว การไม่ถูกควบคุมในเรือนจ�ำ และการแสวงหาแนวทางหรือเครื่องมืออื่น ๆ ในการติดตามควบคุมผู้ต้องหาหรือ
จ�ำเลย การส่งเสริมการควบคุมผูต้ อ้ งขังนอกเรือนจ�ำมากขึน้ เปิดโอกาสให้ผกู้ ระท�ำผิดสามารถใช้ชวี ติ อยูใ่ นบ้านเพือ่ ดูแลครอบครัวและท�ำมาหากินได้ แต่ให้ถกู จ�ำกัดสิทธิเสรีภาพบางส่วนแทน
การส่งผู้กระท�ำผิดทั้งหมดเข้าเรือนจ�ำ.
๖๑ เอกสารประกอบการสัมมนารับฟังความคิดเห็นแผนปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม ของคณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม เมื่อวันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๖๐
ณ โรงแรมเจ้าพระยาปาร์ค,หน้า ๙.
๖๒ เพิ่งอ้าง, หน้า ๓๔.
๖๓ ดูรายละเอียดเพิ่มเติมในส่วนของสถานการณ์สิทธิมนุษยชน.
88 | รายงานผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี ๒๕๖๐