บทที่ ๓ การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
นอกจากการกระท�ำทรมาน และบังคับสูญหายจะมีความเปลีย่ นแปลงในเชิงโครงสร้างผ่านการยกร่างกฎหมายและ
ปรากฏเป็นเรื่องร้องเรียนมายัง กสม. แล้ว ในด้านการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจต่อเจ้าหน้าที่ของรัฐก็เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นใน
ปี ๒๕๖๐ ด้วยเช่นกัน โดยเมือ่ เดือนพฤษภาคม ๒๕๖๐ กรมคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุตธิ รรม ได้จดั การฝึกอบรม
หลักสูตรวิทยากรกระบวนการยุตธิ รรมในพืน้ ทีจ่ งั หวัดชายแดนภาคใต้ ภายใต้โครงการส่งเสริมสิทธิเสรีภาพโดยการมีสว่ นร่วม
ของเจ้าหน้าทีร่ ฐั และภาคประชาชน มีการบรรยายในหัวข้อต่าง ๆ เช่น ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและสนธิสญ
ั ญา
หลักด้านสิทธิมนุษยชน แนวทางปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับการบังคับใช้กฎหมายพิเศษด้านความมั่นคงในพื้นที่จังหวัดชายแดน
ภาคใต้ เป็นต้น๓๕
การประเมินสถานการณ์ ปัญหาและอุปสรรค
จากการน�ำเสนอถึงสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนเกี่ยวกับการกระท�ำทรมานและการบังคับสูญหายข้างต้น พบว่า
มีเนื้อหาที่เป็นความก้าวหน้าและความถดถอย ดังนี้
๑. สถานการณ์ที่มีความก้าวหน้า คือ
๑.๑ ความพยายามของคณะรัฐมนตรีต่อการมีมติเห็นชอบให้เสนอร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปราม
การทรมานฯ เข้าสูก่ ารพิจารณาของสภานิตบิ ญ
ั ญัตแิ ห่งชาติ ถือว่าเป็นการด�ำเนินการเชิงโครงสร้างทีส่ อดคล้องกับการรับรอง
และคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของบุคคลตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย อนุสัญญา CAT อนุสัญญา CPED
แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ ๓ ด้านกระบวนการยุตธิ รรม๓๖ รวมถึงข้อสังเกตสรุปรวมของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน
ประจ�ำกติกา ICCPR ต่อการตรวจสอบรายงานการปฏิบัติงานตามวาระฉบับที่สองของประเทศไทยต่อกติกา ICCPR
เมื่อเดือนมีนาคม ๒๕๖๐
๑.๒ การจัดให้มีการอบรมหลักสูตรวิทยากรกระบวนการด้านยุติธรรมในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่ด�ำเนินการ
โดยกรมคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุตธิ รรมนัน้ ถือว่าเป็นกลไกทีส่ ำ� คัญในการท�ำให้เจ้าหน้าทีข่ องรัฐทีป่ ฏิบตั งิ าน
ด้านกระบวนการยุตธิ รรมมีความรูค้ วามเข้าใจในการปฏิบตั หิ น้าทีโ่ ดยค�ำนึงถึงสิทธิและเสรีภาพของประชาชนและการสร้าง
การมีส่วนร่วมกับภาคประชาชน
๒. สถานการณ์ที่ไม่มีความก้าวหน้าหรือถดถอย
๒.๑ แม้รฐั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และอนุสญ
ั ญา CAT ซึง่
ประเทศไทยเป็นภาคี ตั้งแต่ปี ๒๕๕๐ จะให้การรับรองสิทธิและเสรีภาพ
ในชีวิตและร่างกาย แต่การกล่าวอ้างถึงการกระท�ำทรมานและการบังคับ
สูญหายยังคงเกิดขึ้นเป็นระยะ ๆ นอกจากนี้ ประเทศไทยยังไม่มีกลไก
ทางกฎหมายก�ำหนดให้การกระท�ำทรมานรวมถึงการบังคับสูญหายเป็นความผิด
ทางอาญา การอาศัยกลไกกฎหมายอาญาที่มีอยู่ไม่เพียงต่อการสืบสวน
สอบสวนเพือ่ น�ำตัวผูก้ ระท�ำผิดมาลงโทษได้ ขณะเดียวกัน การน�ำคดีบงั คับ
สูญหายเข้าสูก่ ารพิจารณาของศาลยังแสดงให้เห็นถึงข้อจ�ำกัดและอุปสรรค
ทางกฎหมายต่อญาติของผูถ้ กู บังคับสูญหายทีไ่ ม่อาจเข้าเป็นโจทก์รว่ มกับอัยการได้
๓๔ ค�ำพิพากษาฎีกาที่ ๑๐๙๑๕/๒๕๕๘.
๓๕ จาก กรมคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพ, ข่าวประชาสัมพันธ์ ฉบับที่ ๒๘๙/๒๕๖๐, กรมคุม้ ครองสิทธิและเสรีภาพ จัดการฝึกอบรมหลักสูตรวิทยากรกระบวนการด้านสิทธิมนุษยชนในพืน้ ที่ จังหวัด
ชายแดนภาคใต้ ภายใต้โครงการส่งเสริมสิทธิเสรีภาพโดยการมีส่วนร่วมของเจ้าหน้าที่รัฐและภาคประชาชน, สืบค้นจาก www.rlpd.go.th
๓๖ มีขอ้ เสนอแนะเชิงปฏิบตั กิ ารให้กำ� หนดค�ำนิยามของ “การทรมาน” ในประมวลกฎหมายอาญา รวมทัง้ การออกกฎหมายให้การทรมานเป็นความผิดอาญา และแก้ไขกฎหมายทีเ่ กีย่ วข้องทัง้ หมด
เพื่อให้สอดคล้องกับพันธกรณีภายใต้อนุสัญญาต่อต้านการ���รมานฯ และปรับปรุงกลไกการตรวจสอบข้อร้องเรียนเรื่องการทรมานภายในประเทศให้เป็นกลางและเป็นอิสระ ภายในปี ๒๕๖๑
(อ้างถึงใน แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ ๓ พ.ศ. ๒๕๕๗ - ๒๕๖๑ ,โดย กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม).
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ | 79
บทที่
๓