รายงานการศึกษาวิจัย
การเลือกปฏิบัติในการประกอบอาชีพของผูติดเชื้อเอชไอวี
การเลือกปฏิบัติตอผูติดเชื้อเอชไอวี และในจํานวนดังกลาว มี 112 ประเทศ ใหความคุมครองกลุมผูติดเชื้อเอชไอวี
ที่เปนกลุมที่มีความเปราะบางประเภทหนึ่ง อยางไรก็ดี แมจะมีบทบัญญัติแหงกฎหมายในการคุมครองผูอยูรวมกับ
เชื้อเอชไอวี แตพบวากฎหมายดังกลาวยังไมมีการบังคับใชอยางมีประสิทธิภาพ ซึ่งทําใหกลุมผูติดเชื้อเอชไอวี
ถูกละเลยในการไดรับการคุมครอง33 อาจกลาวไดวา กฎหมายและนโยบายที่ใหความสําคัญและใหความเคารพ
สิทธิมนุษยชนของผูต ดิ เชือ้ เอชไอวีมคี วามสําคัญอยางยิง่ ในการแกไขปญหาโรคเอดสอยางรอบดาน เชนเดียวกับกลุม
บุคคลอื่น ๆ ผูติดเชื้อเอชไอวีควรไดประโยชนจากการคุมครองสิทธิขั้นพื้นฐานทั่วไป ยิ่งไปกวานั้น เนื่องจากความ
ตองการและปญหาที่เผชิญมีความแตกตางจากกลุมบุคคลอื่น ๆ การคุมครองสิทธิเฉพาะบางประเภทถือไดวา
มีความสําคัญเปนอยางยิ่งในการสงเสริมการคุมครองสิทธิมนุษยชนของกลุมผูที่อยูรวมกับเชื้อเอชไอวี
การศึกษาเกี่ยวกับแนวปฏิบัติที่ดีระดับประเทศ เปนการศึกษาเชิงเปรียบเทียบเพื่อวิเคราะหแนวนโยบาย
และกรอบกฎหมายที่เกี่ยวของกับการแกไขปญหาดานโรคเอดส โดยเฉพาะอยางยิ่งกฎหมายเกี่ยวกับการขจัดการ
เลือกปฏิบัติกลุมผูติดเชื้อเอชไอวีในการประกอบอาชีพ สําหรับการศึกษาในสวนนี้มุงศึกษาในประเด็นโครงสรางของ
กฎหมาย สถาบันที่ทําหนาที่กํากับดูแลกฎหมายและนโยบาย รวมตลอดถึงการติดตามประเมินผลการบังคับใช
กฎหมายและนโยบายที่เกี่ยวกับการแกปญหาดานเอดส และประเด็นการเขาถึงความยุติธรรม อาทิ การรองทุกข
และการเยียวยาจากหนวยงานที่รับผิดชอบ
จากการศึกษาพบวา ในระดับประเทศ กรอบกฎหมายที่เกี่ยวกับการคุมครองสิทธิผูติดเชื้อเอชไอวีสามารถ
แบงออกเปน 4 ประเภท กลาวคือ
1. การคุมครองสิทธิมนุษยชนตามรัฐธรรมนูญ พบวา ประเทศสวนใหญทั่วโลกมีบทบัญญัติที่คุมครอง
สิทธิของประชาชนจากการถูกเลือกปฏิบัติและสงเสริมใหประชาชนทั้งหญิงและชายมีความเสมอภาคเทาเทียม
ในดานตาง ๆ รวมถึงความเสมอภาคในโลกแหงการทํางาน อยางไรก็ดี พบวา การบังคับใช และการดําเนินการรองทุกข
ตามสิทธิแหงรัฐธรรมนูญนั้น มีข้นั ตอนที่ยุงยากและใชเวลานาน
2. การคุมครองสิทธิภายใตกฎหมายสาขาตาง ๆ อาทิ กฎหมายเกี่ยวกับคนพิการ และกฎหมายแรงงาน
และการจางงาน ซึ่งอาจมีบทบัญญัติหามมิใหมีการเลือกปฏิบัติตอผูติดเชื้อเอชไอวีในการประกอบอาชีพ
3. การคุม ครองสิทธิของผูต ดิ เชือ้ ภายใตพระราชบัญญัตทิ เี่ กีย่ วกับการแกไขปญหาโรคเอดสเปนการเฉพาะ
นอกจากบทบัญญัติที่คุมครองผูติดเชื้อเอชไอวีจากการเลือกปฏิบัติแลว การบัญญัติกฎหมายในฐานะกฎหมาย
เฉพาะนี้ อาจมีบทบัญญัติที่เปนมาตรการการปองกันและการใหบริการดูแล
4. คําพิพากษา (Case law) ซึ่งวางหลักเกี่ยวกับการขจัดการเลือกปฏิบัติเนื่องมาจากเปนผูติดเชื้อ
เอชไอวี โดยสวนใหญจะพบในประเทศที่มีระบบกฎหมายจารีตประเพณี (common law)
แมวากรอบกฎหมายที่เกี่ยวกับการคุมครองสิทธิผูติดเชื้อเอชไอวีจะมีความแตกตางกันไป ขึ้นอยูกับบริบท
ของแตละประเทศ แตกรอบกฎหมายทั้ง 4 ประเภทนี้ สามารถนํามาใชเพื่อขจัดการเลือกปฏิบัติไดและเปน
หลักประกันสิทธิมนุษยชนของผูต ดิ เชือ้ เอชไอวี ทัง้ ในการใชชวี ติ ประจําวันและในโลกของการทํางาน และเปนแนวทาง
ที่สําคัญในการกําหนดแนวนโยบายและกฎหมายที่เกี่ยวของ นอกจากนี้ ในการพิจารณาแนวปฏิบัติที่ดีควรนํา
หลักการภายใตแนวปฏิบัติเรื่องโรคเอดสในโลกแหงการทํางานมาพิจารณาประกอบ เพื่อเปนหลักประกันที่สําคัญ
ใหกับกลุมแรงงานที่เปนผูติดเชื้อเอชไอวี
33
Global Commission on HIV and the Law, Risk, Rights and Health , (UNDP,HIV/AIDS Group), 2012
19