(๖) อนุสญ
ั ญาต่อต้านการทรมานและการประติบตั หิ รือการลงโทษอืน่ ทีโ่ หดร้าย ไร้มนุษยธรรมหรือ
ทีย่ ำ�่ ยีศกั ดิศ์ รี (Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading
Treatment or Punishment: CAT)
(๗) อนุสญ
ั ญาว่าด้วยสิทธิของคนพิการ (Convention on the Rights of Persons with Disabilities:
CRPD)
(๘) อนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองบุคคลทุกคนจากการหายสาบสูญโดยถูกบังคับ
(International Convention for the Protection of All Persons from Enforced
Disappearance: CED)6
(๙) อนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิของแรงงานโยกย้ายถิ่นฐานและสมาชิกในครอบครัว
(Convention on the Protection of the Rights of Migrants Workers and Member
of their Families: CMW)7
ประเด็นที่ส�ำคัญที่สุดในแง่กลไกการบังคับใช้พันธกรณีที่เกิดจากสนธิสัญญาทั้ง ๙ ฉบับข้างต้น
คือ การจัดตั้งหน่วยงานโดยเฉพาะในรูปแบบคณะกรรมการเพื่อการก�ำกับดูแลการอนุวัติการและความก้าวหน้าในการ
อนุวัติการตามพันธกรณี โดยประเทศสมาชิกมีหน้าที่ต้องจัดท�ำรายงานการอนุวัติการตามอนุสัญญาที่ได้เข้าเป็นภาคีไปยัง
คณะกรรมการประจ�ำแต่ละอนุสญ
ั ญาตามระยะเวลาทีก่ ำ� หนด แต่สำ� หรับการพิจารณาเรือ่ งราวร้องเรียนกรณีทปี่ ระเทศสมาชิก
ไม่ปฏิบตั ติ ามพันธกรณีนน้ั มักมีเงือ่ นไขทีป่ ระเทศสมาชิกต้องเข้าเป็นภาคีในพิธสี ารเลือกรับ (Optional protocol) ทีก่ ำ� หนด
กระบวนการส่งเรื่องราวร้องเรียน เช่น กรณีอนุสัญญาสิทธิเด็กที่มีพิธีสารเลือกรับฉบับที่ ๓ ก�ำหนดเงื่อนไขและกระบวนการ
ส่งเรื่องราวร้องเรียน หรือไม่ตั้งข��อสงวนต่อบทบัญญัติว่าด้วยการส่งเรื่องราวร้องเรียนที่ก�ำหนดไว้ในอนุสัญญานั้น เช่น กรณี
อนุสัญญาต่อต้านการทรมานฯ เป็นต้น
๒.๓ กลไกและมาตรฐานสิทธิมนุษยชนระดับภูมิภาค
กลไกระดับภูมิภาคถือเป็นประเด็นหลักในการศึกษาวิเคราะห์ในรายงานฉบับนี้ เนื่องจากพันธกรณีด้าน
สิทธิมนุษยชนในอาเซียนมีพัฒนาการหรือแรงขับเคลื่อนที่ส�ำคัญจากกลไกสิทธิมนุษยชนในอาเซียน ในหัวข้อนี้จึงจะ
วิเคราะห์ถึงโครงสร้างและรูปแบบกลไกสิทธิมนุษยชนในภูมิภาคอื่นเพื่อเป็นข้อมูลเปรียบเทียบกับกลไกสิทธิมนุษยชนใน
อาเซียนที่จะกล่าวถึงในบทต่อไป
ปฏิญญาและแผนงานแห่งกรุงเวียนนา (VDPA) รับรองความส�ำคัญของกลไกสิทธิมนุษยชนระดับภูมิภาคว่า
“มีบทบาทส�ำคัญในการส่งเสริมและคุม้ ครองสิทธิมนุษยชน โดยกลไกเหล่านีค้ วรเสริมสร้างมาตรฐานสากลและการคุม้ ครอง
6
7
30
ประเทศไทยร่วมเป็นภาคีสมาชิกแล้ว แต่ยังไมได้ให้สัตยาบัน
ประเทศไทยยังไม่เป็นภาคีสมาชิกในอนุสัญญาดังกล่าว
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ