พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
บทที่ ๓
ประชาคมอาเซียน
ในบทที่ ๓ นำเสนอภาพรวมความเป็นมาของประชาคมอาเซียนซึ่งก่อตั้งโดยปฏิญญากรุงเทพ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๐
ที่ประเทศไทยโดยมีสมาชิกแรกเริ่ม ๕ ประเทศ และได้เพิ่มจำนวนสมาชิกเป็น ๑๐ ประเทศ ในปี พ.ศ. ๒๕๔๒ ก้าวย่าง
สำคัญของอาเซียนเกิดขึ้นอีกครั้งในปลายปี พ.ศ. ๒๕๕๘ เมื่ออาเซียนเริ่มการเป็นประชาคมอย่างเต็มรูปแบบ โดยประกอบ
ด้วยสามประชาคมย่อย คือ ประชาคมการเมืองและความมั่นคง ประชาคมเศรษฐกิจ และประชาคมสังคมและวัฒนธรรม
ก้าวสำคัญของอาเซียนที่กำลังมาถึง คือ ปี พ.ศ. ๒๕๖๐ ซึ่งอาเซียนจะครบรอบ ๕๐ ปีภายใต้การเป็นประธานของประเทศ
ฟิลิปปินส์ การทำงานของอาเซียนมีองค์กรหลัก เช่น ที่ประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน (ASEAN Summit) คณะมนตรีประสาน
งานอาเซียน (ASEAN Coordinating Council) คณะมนตรีประชาคมอาเซียน (ASEAN Communities Councils) องค์กร
ระดับกระทรวงรายสาขา (ASEAN Sectoral Ministerial Bodies) และคณะกรรมาธิการผู้แทนถาวร (Committee of
Permanent Representatives) โดยมีสำ นักเลขาธิการอาเซียนเป็นหน่วยงานเลขานุการสนับสนุนและประสานงานระหว่าง
หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
บทที่ ๔
แนวคิดและกลไกสิทธิมนุษยชนในอาเซียน
ข้อมูลในบทที่ ๔ เชื่อมโยงกับบทที่ ๓ ที่ว่า แม้ประชาคมอาเซียนจะมิได้จัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์แรกเริ่มใน
การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในลักษณะเดียวกับองค์กรในภูมิภาคอื่น โดยเฉพาะในยุโรป อเมริกาและอาฟริกา
ดังทีน่ ำ เสนอไว้ในบทที่ ๒ แต่การทีก่ ฎบัตรอาเซียนได้กำ หนดให้สทิ ธิมนุษยชนเป็นหนึง่ ในหลักการพืน้ ฐานและวัตถุประสงค์
ของประชาคมอาเซียนทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของประชาคมอาเซียนในด้านสิทธิมนุษยชน และนอกจาก
กำหนดให้สิทธิมนุษยชนเป็นประเด็นเป้าหมายของประชาคมแล้ว กฎบัตรอาเซียนยังกำหนดให้อาเซียนจัดตั้งองค์กร
เพื่อทำหน้าที่ส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนโดยตรง ซึ่งนำไปสู่การจัดตั้งกลไกสิทธิมนุษยชนในอาเซียนขึ้นในปี พ.ศ.
๒๕๕๒ ได้แก่ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (AICHR) ซึ่งเริ่มก่อตั้งที่ประเทศไทยในครั้งที่
ประเทศไทยทำหน้าที่ประธานอาเซียน นอกจาก AICHR แล้ว อาเซียนยังจัดตั้งองค์กรสิทธิมนุษยชนเฉพาะด้านอีกสอง
หน่วยงาน ได้แก่ คณะกรรมาธิการอาเซียนว่าด้วยการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิสตรีและสิทธิเด็ก (ACWC) และคณะ
กรรมการอาเซียนว่าด้วยการนุวัติการตามปฏิญญาการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิแรงงานข้ามชาติ (ACMW) โดยคณะ
กรรมการชุดหลังมีหน้าที่ในการจัดทำตราสารทางกฎหมายเพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิของแรงงานข้ามชาติในอาเซียน
บทที่ ๕
ตราสารสิทธิมนุษยชนในอาเซียน
เนือ้ หาหลักของรายงานปรากฏในบทที่ ๕ โดยจากการสำรวจตรวจสอบตราสารของอาเซียนเกีย่ วกับสิทธิมนุษยชน
พบว่า เมื่อเปรียบเทียบกับพัฒนาการขององค์กรระดับภูมิภาคอื่น ๆ แล้วอาเซียนยังอยู่ในขั้นเริ่มต้นในการพัฒนาตราสาร
เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน โดยแยกพิจารณาเป็นประเด็นหลัก ๒ ประเด็น คือ ตราสารทางการเมือง และตราสารทางกฎหมาย
จากการตรวจสอบตราสารทางการเมืองเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนของอาเซียนพบว่า อาเซียนมีตราสารที่เกี่ยวข้อง
กับประเด็นสิทธิมนุษยชนจำนวน ๒๔ ฉบับ โดยมีข้อสังเกตดังนี้
สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
19
Select target paragraph3
Connect to a paragraph
Connect to an entity
Disable highlights
Add to table of contents