พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
Official Meeting on Transnational Crimes: SOMTC) ในเดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๘ ก่อนทีจ่ ะเริม่ เปิดประชาคมอาเซียน
ในปลายปีเดียวกัน
แนวทางการพัฒนาตราสารสิทธิมนุษยชนในด้านอื่นๆ จะอาศัยกลไกสิทธิมนุษยชนของอาเซียนในการ
ด�ำเนินการ โดยหัวข้อที่อยู่ระหว่างการด�ำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ คือ การพัฒนาอนุสัญญาอาเซียนว่าด้วยแรงงาน
ข้ามชาติที่อยู่ระหว่างการยกร่างและเจรจาโดยคณะกรรมการอาเซียนว่าด้วยการอนุวัติการตามปฏิญญาการคุ้มครองและ
ส่งเสริมสิทธิแรงงานข้ามชาติ (ACMW) ซึ่งปฏิญญาดังกล่าวได้ก�ำหนดหลักการคุ้มครองแรงงานข้ามชาติในอาเซียนไว้แล้ว
แต่โดยที่มีสถานะเป็นเพียงพันธกรณีทางการเมือง จึงขาดกลไกที่จะท�ำให้เกิดผลผูกพันในการอนุวัติการในระดับประเทศ
สมาชิก ทัง้ นี้ ประเด็นทีท่ ำ� ให้การเจรจาอนุสญ
ั ญาดังกล่าวมีความล่าช้า คือ ท่าทีของประเทศสมาชิกต่อการให้ความคุม้ ครอง
แรงงานข้ามชาติในประเทศของตน ซึ่งแบ่งกลุ่มประเทศสมาชิกออกได้เป็นสามกลุ่ม คือ กลุ่มประเทศสมาชิกที่เป็นผู้
ส่งแรงงานข้ามชาติ (Sending Countries) เช่น อินโดนีเซีย เมียนมาร์และฟิลิปปินส์ กลุ่มประเทศผู้รับแรงงานข้ามชาติ
(Receiving Countries) เช่น บรูไน มาเลเซีย และสิงคโปร์ และกลุ่มประเทศที่เป็นทั้งผู้รับและผู้ส่ง เช่น ประเทศไทย จึง
ท�ำให้เห็นว่า แม้จะมีการแสดงออกร่วมกันทางการเมืองในระดับภูมิภาคในประเด็นสิทธิมนุษยชนใด ๆ แล้ว การจะท�ำให้
พันธกรณีดังกล่าวมีผลผูกพันทางกฎหมายยังต้องใช้เวลาและความเข้าใจร่วมกันอีกมาก
ส�ำหรับการพัฒนาตราสารสิทธิมนุษยชนโดยกลไกสิทธิมนุษยชนอื่น ๆ ของอาเซียน มีทิศทางของแต่ละ
องค์กรหลัก ดังนี้
๖.๓.๑ คณะกรรมาธิการระหว่างรัฐบาลอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (AICHR)
ส�ำหรับ AICHR ซึ่งเป็นองค์กรสิทธิมนุษยชนหลักของอาเซียนที่จัดตั้งขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๕๒ ใน
การประชุมผู้น�ำอาเซียนที่หัวหิน เป็นองค์กรที่ยกร่างและเจรจาปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน และนับตั้งแต่มีการ
ประกาศใช้ปฏิญญาดังกล่าวในปี พ.ศ. ๒๕๕๕ ในการประชุมผู้น�ำอาเซียนที่กรุงพนมเปญ มีแนวทางในการหารือเกี่ยวกับ
การพัฒนาตราสารด้านสิทธิมนุษยชนในภูมิภาคอาเซียนที่ส�ำคัญสองประการ คือ
๑. การจัดท�ำรายงานสิทธิมนุษยชนเฉพาะเรื่อง (Thematic Studies on Human Rights)
การจัดท�ำรายงานสถานการณ์สิทธิมนุษยชนเฉพาะเรื่องในอาเซียน (Thematic studies) เป็น
อ�ำนาจหน้าทีป่ ระการหนึง่ ของ AICHR53 โดยในวาระแรก (พ.ศ. ๒๕๕๓ - ๒๕๕๕) AICHR ได้มมี ติให้จดั ท�ำรายงานสองเรือ่ ง
คือ ความรับผิดชอบต่อสังคมของบริษัท (Thematic studies on Corporate Social Responsibilities) และแรงงาน
ข้ามชาติ (Migration) และในวาระที่สอง (พ.ศ ๒๕๕๖ - ๒๕๕๘) ได้มีมติให้จัดท�ำรายงานเพิ่มเติมอีกหลายเรื่อง ได้แก่ สิทธิ
ในสันติภาพ (Rights to Peace) สิทธิในชีวิตเฉพาะในประเด็นโทษประหารชีวิต (Right to Life: Death Penalty) การ
ให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย (Legal Aid) การจัดการภัยพิบตั โิ ดยเฉพาะต่อสตรีซงึ่ เป็นกลุม่ เสีย่ ง (Disaster Management
especially on women) ซึ่งรายงานทั้งหมดที่มีมติให้จัดท�ำในวาระที่สองนี้ จะเริ่มด�ำเนินการในปี พ.ศ. ๒๕๕๙ หรือปีที่
เริ่มต้นของวาระที่สามของ AICHR ทั้งนี้ การขาดความพร้อมของประเทศสมาชิกในการคัดเลือกผู้จัดท�ำรายงานสถานการณ์
ของแต่ละประเทศตลอดจนความซับซ้อนของประเด็นปัญหาสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้องท�ำให้การจัดท�ำรายงานมีความล่าช้า
มาโดยตลอด ซึ่งนับถึงปี พ.ศ. ๒๕๕๘ มีการน�ำเสนอรายงานสถานการณ์สิทธิมนุษยชนเพียงฉบับเดียว คือฉบับที่ว่าด้วย
ความรับผิดชอบต่อสังคมของบริษัท (CSR) ส่วนฉบับที่สอง คือ รายงานว่าด้วยแรงงานข้ามชาติยังอยู่ระหว่างการจัดท�ำใน
ขั้นตอนสุดท้าย
53
เอกสารขอบเขตอ�ำนาจหน้าที่ ข้อ ๔.๑๒
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
89