พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
๕) สิทธิในสันติภาพ (Right to Peace) กล่าวถึงสิทธิของบุคคลทุกคนที่จะมีสันติภาพในการ
ใช้ชีวิตเพื่อให้บรรลุสิทธิต่าง ๆ ข้างต้นอย่างเต็มที่ โดยรัฐสมาชิกอาเซียนต้องส่งเสริมความร่วมมือในการสร้างความมั่นคง
และเสถียรภาพในภูมิภาค
ปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียนมีสถานะเป็นเอกสารทางการเมือง ซึ่งแสดงเจตจ�ำนงของรัฐสมาชิก
อาเซียนในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน โดยได้รับรองสิทธิหลายประเภทเพิ่มเติมจากปฏิญญาสากลว่าด้วย
สิทธิมนุษยชน (Universal Declaration of Human Rights) ซึง่ องค์การสหประชาชาติได้รบั รองตัง้ แต่ปี พ.ศ. ๒๔๙๑ (value
added) เช่น สิทธิในสิ่งแวดล้อม สิทธิในข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคล สิทธิในสันติภาพ และสิทธิของผู้ติดเชื้อเอดส์และเอชไอวี
(HIV/ AIDS) ที่จะไม่ถูกเลือกปฏิบัติ��ละสร้างตราบาป เป็นต้น อย่างไรก็ตาม มีหลายภาคส่วนมีความกังวลว่าถ้อยค�ำของ
ปฏิญญายังคงก�ำหนดให้รัฐสมาชิกสามารถจ�ำกัดสิทธิบางประการได้โดยกฎหมายภายในของรัฐนั้น ๆ46 ซึ่งท�ำให้เกิด
ข้อห่วงใยที่ว่าสิทธิที่รัฐสมาชิกให้ความคุ้มครองจะมีมาตรฐานต�่ำกว่าหลักการสิทธิมนุษยชนที่ปรากฏในปฏิญญาสากล
ว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และปฏิญญาเวียนนา (Vienna Declaration and Program of Action) ปี พ.ศ. ๒๕๓๖ ดังนัน้ ในการ
รับรองปฏิญญาดังกล่าว ผูน้ ำ� ของรัฐสมาชิกอาเซียนทัง้ สิบประเทศจึงออกแถลงการณ์ทเี่ รียกว่า แถลงการณ์พนมเปญว่าด้วย
การรับรองปฏิญญาอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (Phnom Penh Statement on the Adoption of the ASEAN
Human Rights Declaration โดยมีเนื้อหาส�ำคัญในย่อหน้าที่สามที่ระบุยืนยันว่า ในการอนุวัติการหรือน�ำปฏิญญามา
ปฏิบตั แิ ละบังคับใช้ จะต้องสอดคล้องกับความรับผิดชอบที่รัฐสมาชิกมีอยู่ตามกฎบัตรสหประชาชาติ ปฏิญญาสากลว่าด้วย
สิทธิมนุษยชน และปฏิญญาและแผนปฏิบัติการเวียนนาและกลไกระหว่างประเทศอื่น ๆ ว่าด้วยเรื่องสิทธิมนุษยชนที่
รัฐสมาชิกอาเซียนเป็นภาคี และที่เกี่ยวเนื่องกับสิทธิมนุษยชน ดังนั้น ในการอ้างอิงข้อก�ำหนดหรือบทบัญญัติของปฏิญญา
สิทธิมนุษยชนอาเซียนย่อมต้องอ้างถึงแถลงการณ์พนมเปญ โดยเฉพาะค�ำยืนยันของผู้น�ำอาเซียนดังกล่าวข้างต้นด้วย
ความส�ำคัญของ AHRD มาจากสถานะทีเ่ ป็นตราสารด้านสิทธิมนุษยชนระดับภูมภิ าคทีผ่ นู้ ำ� อาเซียน
ได้ลงมติรับรองโดยมีเนื้อหาครอบคลุมสิทธิมนุษยชนอย่างกว้างขวาง และกลไกสิทธิมนุษยชนอาเซียนรวมตลอดถึง
ทุกหน่วยงานของอาเซียนต่างใช้เอกสารนี้เป็นเอกสารอ้างอิงในการด�ำเนินการเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน โดยนับตั้งแต่มี
การรับรอง AHRD ในปี พ.ศ. ๒๕๕๕ ได้มีการอ้างถึงตราสารดังกล่าวในการจัดท�ำ��ราสารสิทธิมนุษยชนทางกฎหมาย
ฉบับแรก คือ อนุสัญญาอาเซียนว่าด้วยการต่อต้านการค้ามนุษย์โดยเฉพาะสตรีและเด็ก และจากบทวิเคราะห์ในหัวข้อที่
๕.๑.๑ ข้างต้น การพัฒนาตราสารที่เกี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชนในช่วงเวลาก่อนที่จะมีกฎบัตรอาเซียนจะมีผลบังคับใช้
(ปี พ.ศ. ๒๕๕๑) เป็นการด�ำเนินการตามความเหมาะสมหรือจ�ำเป็นในรายกรณีโดยพิจารณาจากประเด็นด้านความมั่นคง
หรือเศรษฐกิจและสังคมเป็นหลัก โดยอาจมิได้ตั้งอยู่บนหลักการสิทธิมนุษยชน (Human Rights-Based Approach) ที่
พิจารณาประเด็นปัญหาจากมุมมองของผู้ทรงสิทธิ (Rights Holders) และรัฐหรือผู้มีหน้าที่ (Duty Bearers) ในการคุ้มครอง
เคารพ และด�ำเนินการตามสิทธิของประชาชน การที่อาเซียนรับรองปฏิญญาสิทธิมนุษยชนท�ำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงใน
เชิงโครงสร้างเนื่องจากจะเป็นหลักการที่ท�ำให้การด�ำเนินนโยบายหรือพัฒนาตราสารที่เกี่ยวข้องกับประเด็นสิทธิมนุษยชน
ต้องพิจารณาความสอดคล้องกับหลักการสิทธิมนุษยชนข้างต้นด้วย
46
เช่น International Commission of Jurists, The Asean Human Rights Declaration: questions and answers.
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
65