พันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนของประชาคมอาเซียน
Human Rights Obligations of the ASEAN Community
๒.๒.๑ กฎบัตรสหประชาชาติ (UN Charter)
กฎบัตรสหประชาชาติเป็นตราสารก่อตั้งองค์การสหประชาชาติ (United Nations) ซึ่งระบุถึง
ข้อตกลงระหว่างประเทศสมาชิกในการสร้างเสถียรภาพและรักษาสันติภาพระหว่างประเทศต่าง ๆ ภายหลังสงครามโลก
ครั้งที่ ๒ และประกาศเจตจ�ำนงในการ “ยืนยันความเชื่อมั่นในสิทธิมนุษยชน อันเป็นหลักมูลในเกียรติศักดิ์ และคุณค่าของ
บุคคลผู้เป็นมนุษย์ ในสิทธิอันเท่าเทียมกันของบุรุษและสตรี และของประชาชาติทั้งใหญ่และเล็ก” ดังข้อความที่ปรากฏใน
หมวดที่ ๑ ของกฎบัตรว่า “ความมุ่งประสงค์ของสหประชาชาติ คือ เพื่อให้บรรลุถึงการร่วมมือระหว่างประเทศ ในอันที่จะ
แก้ปัญหาระหว่างประเทศทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมหรือมนุษยธรรม และในการส่งเสริมและสนับสนุนการเคารพต่อ
สิทธิมนุษยชน และต่ออิสรภาพอันเป็นหลักมูลส�ำหรับทุกคน โดยไม่เลือกปฏิบัติในเรื่องเชื้อชาติ เพศ ภาษา หรือศาสนา”
ความส�ำคัญของกฎบัตรสหประชาชาติในบริบทสิทธิมนุษยชน คือ การจัดตัง้ องค์กรต่าง ๆ ทีม่ บี ทบาทในการพัฒนามาตรฐาน
และตราสารสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะคณะมนตรีความมั่นคง (Security Council) สมัชชาใหญ่ (General Assembly)
คณะมนตรีเศรษฐกิจและสังคม (Economic and Social Council) และศาลยุตธิ รรมระหว่างประเทศ (International Court
of Justice)
นอกจากนั้น องค์การสหประชาชาติยังได้จัดตั้งคณะมนตรีสิทธิมนุษยชน (Human Rights
Council) เพื่อเป็นองค์กรที่มีพันธกิจในด้านการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนโดยตรงด้วย โดยสมัชชาใหญ่
ได้มีมติจัดตั้งคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนขึ้นในปี พ.ศ. ๒๕๔๙ เพื่อท�ำหน้าที่แทนคณะกรรมาธิการสิทธิมนุษยชน
(Human Rights Commission) ที่ถูกจัดตั้งในปี พ.ศ. ๒๔๘๙ คณะมนตรีสิ��ธิมนุษยชนมีสมาชิก ๔๗ ประเทศที่
ได้รับแต่งตั้งจากสมัชชาใหญ่ตามจ�ำนวนประเทศสมาชิกในแต่ละภูมิภาคและมีวาระ ๓ ปี โดยอาจได้รับแต่งตั้งเป็น
สมาชิกได้ติดต่อกันไม่เกินสองวาระ คณะมนตรีสิทธิมนุษยชนได้สร้างกลไกการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน
หลายรูปแบบ ได้แก่
๑. การทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชน (Universal Periodic Review)
สมัชชาใหญ่แห่งองค์การสหประชาชาติได้มีมติให้จัดท�ำกระบวนการทบทวนสถานการณ์
สิทธิมนุษยชนขึน้ ในปี พ.ศ. ๒๕๔๙ โดยให้มคี ณะท�ำงานเพือ่ การทบทวนสถานการณ์สทิ ธิมนุษยชน (Working Group
on the UPR) ซึ่งได้แก่ คณะมนตรีสิทธิมนุษยชนที่มีสมาชิก ๔๗ ประเทศ โดยก�ำหนดให้ประเทศสมาชิกของ
องค์การสหประชาชาติ (๑๙๓ ประเทศ) จัดท�ำรายงานสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของตนเสนอต่อคณะท�ำงานและ
เปิดโอกาสให้ประเทศสมาชิกขององค์การสหประชาชาติอื่น ๆ ซักถามและเสนอแนะต่อประเทศที่เสนอรายงานได้
ทั้งนี้ รายงานดังกล่าวจัดท�ำขึ้นทุกระยะเวลา ๔ ปี โดยเริ่มมีการพิจารณารายงานเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๑
และส�ำหรับประเทศไทยได้จัดท�ำรายงานดังกล่าวเสนอต่อคณะท�ำงานครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๕๔ และครั้งที่สองใน
ปี พ.ศ. ๒๕๕๙
ส�ำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
27