การประเมินสถานการณ์
พัฒนาการหรือความก้าวหน้า ในปี 2563 รัฐบาลมีการด�ำเนินการส�ำคัญเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการ
กระท�ำทรมานและการบังคับบุคคลให้สูญหายต่อเนื่องจากปีก่อน ได้แก่ การเตรียมเสนอร่างพระราชบัญญัติป้องกัน
และปราบปรามการทรมานและการกระท�ำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ต่อสภาผู้แทนราษฎร เพื่อให้สามารถปฏิบัติตาม
พันธกรณีในอนุสัญญา CAT และรองรับการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา CPED นอกจากนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังได้
ท�ำการตรวจสอบกรณีบุคคลถูกบังคับให้สูญหายที่มีการร้องเรียนไปยังสหประชาชาติอย่างต่อเนื่อง
การประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง
ปัญหาหรืออุปสรรค กสม. ยังคงได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการกล่าวอ้างว่ามีการกระท�ำทรมานจาก
เจ้าหน้าที่ และการเสียชีวติ หรือได้รบั บาดเจ็บในระหว่างการจับกุม ควบคุมตัวของบุคคลโดยเจ้าหน้าทีผ่ บู้ งั คับใช้กฎหมาย
อยู่เป็นระยะ รวมถึงมีข้อห่วงกังวลต่อรายงานการเสียชีวิตของทหารเกณฑ์ในระหว่างการฝึกฝนหลักสูตรต่าง ๆ ซึ่งหาก
มีการสอบสวนแล้วพบว่าเกิดจากการลงโทษจนท�ำให้บาดเจ็บหรือทุกข์ทรมานอย่างร้ายแรง อาจเข้าข่ายเป็นการทรมาน
ตามอนุสัญญา CAT
ส�ำหรั บ กรณี ก ารหายตั ว ไปของคนไทยที่พ�ำนักอาศัยอยู่ใ นต่างประเทศ ซึ่งแม้ว ่าจะไม่อ ยู่ใ นเขตอ�ำนาจ
ของประเทศไทยที่จะด�ำเนินการสืบสวนสอบสวนและยังไม่ปรากฏหลักฐานที่พิสูจน์ได้ว่าผู้เสียหายเป็นผู้เสียหาย
ตามมาตรา 8 ของประมวลกฎหมายอาญา กสม. เห็นว่า รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถให้ความช่วยเหลือ
หรืออ�ำนวยความสะดวกในด้านต่าง ๆ แก่ครอบครัวของผู้สูญหายในการติดตามเพื่อทราบชะตากรรมของผู้สูญหาย
ตามหน้าที่และอ�ำนาจที่สามารถด�ำเนินการได้ ดังเช่นการประสานเรื่องวีซ่าอัธยาศัยไมตรีของกรมการกงสุล เป็นต้น
รวมทั้งกลไกการติดตามช่วยเหลือตามขั้นตอนของกฎหมายต่อไป
บทที่ 3
ส�ำหรับการให้การคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชน ยังมีกรณีนักปกป้องสิทธิมนุษยชนถูกฟ้องร้องด�ำเนินคดี
และการข่มขู่คุกคามปรากฏเป็นระยะในหลายกรณีตามที่ได้กล่าวมาไว้แล้ว แม้ในปี 2562 จะได้มีการแก้ไขประมวล
กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 161/1 และมาตรา 165/2 เพื่อคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชนจากการ
ถูกฟ้องคดีปิดปาก โดยให้ศาลมีอ�ำนาจยกฟ้องคดีที่มีเจตนากลั่นแกล้งผู้ถูกฟ้องในชั้นตรวจค�ำฟ้อง แต่ยังไม่มีข้อมูล
ว่าการแก้ไขกฎหมายดังกล่าวส่งผลท�ำให้นักปกป้องสิทธิมนุษยชนได้รับความคุ้มครองจากการถูกฟ้องคดีในลักษณะ
ดังกล่าวได้มากน้อยเพียงใด อย่างไรก็ตาม ในปี 2563 มีกรณีที่ศาลยกฟ้องหรือไม่รับฟ้องคดีที่บริษัทเอกชนเป็นโจทก์
ฟ้องนักปกป้องสิทธิมนุษยชนที่เปิดเผยข้อมูลปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนหลายคดีดังได้กล่าวถึงข้างต้น
ข้อเสนอแนะ เพื่อให้การด�ำเนินงานของรัฐในการป้องกันการทรมานและการบังคับบุคคลให้สูญหาย ตลอดจน
การคุ้มครองสิทธิของนักปกป้องสิทธิมนุษยชนเกิดประสิทธิผลยิ่งขึ้น กสม. จึงขอเน้นย�้ำข้อเสนอแนะตามรายงาน
ผลการประเมินสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2562 และมีข้อเสนอแนะเพิ่มเติม ดังนี้
1. รัฐควรเร่งรัดกระบวนการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระท�ำ
ให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... โดยค�ำนึงถึงความสอดคล้องตามอนุสัญญา CAT และอนุสัญญา CPED ให้ครบถ้วน เพื่อให้มี
ผลใช้บงั คับโดยเร็วและเตรียมความพร้อมในด้านต่าง ๆ ให้ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสญ
ั ญา CPED ตามทีไ่ ด้ลงนามไว้ได้
2. รัฐบาลควรมอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการสร้างความตระหนักถึงความส�ำคัญของการป้องกัน
การทรมานและการกระท�ำให้บุคคลสูญหายแก่เจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายทุกระดับและควรมีการจัดการฝึกอบรม
เรื่องสิทธิมนุษยชนที่���กี่ยวข้องกับการปฏิบัติหน้าที่แก่เจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมาย โดยใช้หลักสูตรสิทธิมนุษยชนศึกษา
ส�ำหรับบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมของ กสม.
รายงานผลการประเมินสถานการณ์
ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย ปี 2563
89